Ангелина Маркус
Веќе кажавме за римските цареви што имале царски лекари. Нив ги имало многу повеќе.
Аскепијад од Битинија дошол во Рим 91 г. да спроведува физикална терапија. Ги спроведувал Хипократовите принципи во медицината за присуство на 4 вида сокови во телото. Се потпирал и на Демокритовото учење за атомите за да го објасни движењето на воздухот низ телото и затоплувањето.
Темисон дошол во Рим за времето на Нерон и формирал методична школа за да се среди теоретското со практичното искуство во медицината. Во исто време од Карија дошол Тесал како лекар да помогне за спречување на епидемиите што често избувнувале во Рим.
Сорен од Ефес е меѓу попознатите лекари што произлегол од Александриската македонска медицина и дошол во Рим за време на Хадријан и Трајан. Најмногу се занимавал со гинеколошките болести иако медицината бара сестрано образование за полесно поврзување на причините за заболување.
Кон педесеттите години во Рим пристигнал од Киликија лекарот Атенеј. Нешто подоцна од Кападокија пристигнал Аретеј и ги применувал книгите за пнеумата какви што ги оставил Хипократ во негово време.
Руф од Ефес ги именувал имињата на делови на телото. Лекувал болни од бубрег и строго се придржувал до лекарската етика.
Од Пергам познати се Асклепијад и Гален. Перган го формирале како македонски град Александровите генерали, затоа медицината се применувала во Асклепијада како царска болница. Клаудие Гален (во 129 – 200 г.) од Пергам отишол во Александрија на усовршување. Се специјализирал за хирургија и бил повикан во Рим како гладијаторски лекар. Таму бил многу ценет. Ја ширел медицинската наука низ предавања. Бил и патувачки лекар додека Марко Аврелие не го назначил за царски лекар на синот Комод. Не издржал долго, го напуштил Рим и се вратил во Пергам. Како наследник на Хипократ пишува медицински книги собрани во 150 дела. Најдобро ја проучил анатомијата за да биде успешен во хирургијата. Како и Хипократ сметал дека најдобар лекар е филозоф посветен на лекарската етика. Како во филозофијата, во историјата и во медицината најголем дел од делата се изгубени препишани, изменети, дополнети и појавени кај понови автори. Гален умрел во 200 г. и долго време по него не може да се утврди кои се негови оригинални дела и кои му се припишуваат, исто како кај Хипократ.
Во Рим од Пергам се појави уште еден лекар Онесандар (Александар). Царот Јулијан го поттикна за Рим, од делата на Хипократ и Гален, да направи енциклопедија за медицината. Од вкупно 72 сочувани се 32 книги кои со векови се препишувани и употребувани. Исто така издвоени од медицинската теорија материја составени се 4 медицински прирачници.
Диоскурид направил од списите за фармакологија учебник и прирачник за лекови. После Менон и Теофраст по барање на Аристотел кога направиле попис на сите билки и лекови, овој прирачник долго останал во употреба во римско време.
Мораме да го спомнеме Филон во Рим кој дошол да проповеда аскетизам, духовно очистување, покајување и други принципи кои подоцна од етика поминуваат во христијанство. Сите овие места во Битинија, Карија, Киликија, Кападокија, Ефес, Пергам, Александрија во тоа време биле македонски.
Се прошируваше македонската држава, се освојуваа земји, се бореа војски во придружба на медицината. Посветени дела, посветени царски лекари и медицина за народот во која што опстојува паганството, магиите, клетвите и почитување на божествата од земјоделската традиција. Македонските школи од Пергам, Александрија и островите дадоа голем број лекари. Ни еден од нив не е од Атина ни од Рим. Медицината им служеше на сите и на исток и на запад од Македонија.
На исток, од Ерменија до Александрија, за некои илјада години во оригинал се сочувани Аристотеловите дела и тие ќе станат предмет за користење на медицинските потреби. Особено од Аристотеловите списи за природата арапските филозофи и лекари составуваат прирачници за медицината, како што во Рим се правеа прирачници од Хипократовите медицински книги.
Авицена, Авероес и Мојмонид се вметната алка, древната македонска медицина, да се префрли преку Шпанија во средновековна Европа. Таквата медицина се користела и до XIX век.
Авицена, околу 1000 г. од новата ера, од Бухара отишол во Персиските емирати како кралски советник – лекар. Ширел еден вид источен Аристотелизам, го користел Аристотел за исламот и Коранот. Го составил познатиот прирачник наречен Канон за потребите на медицината во арапскиот свет.
Многу рано овој канон е преведен на латински и на руски јазик. Медицината од Канонот нашла и широка примена по христијанските манастири кога Арапите дошле во Толедо.
Покрај сите прилагодувања реалистичката филозофска и медицинска мисла го опслужувала целиот свет во средновековието.
Тоа е македонскиот придонес во науките, особено во медицината.
