Беличица во пламен – трагедијата од 19 септември 1944 година

На 19 септември 1944 година селото Беличица, во Горна Река, станало место на една од најтешките и најтрагичните борби во последните месеци од Народноослободителната војна во Македонија. Во нерамноправниот судир меѓу борците на Третиот тетовски партизански одред и многубројните балистички сили загинале 21 партизан, а по завршувањето на борбата биле убиени и 17 жители на селото, меѓу кои жени, деца и стари лица. Беличица била запалена и речиси уништена.

Опколувањето на Беличица

Во септември 1944 година во западниот дел на Македонија сè уште се воделе жестоки борби. Третиот тетовски партизански одред, формиран во август истата година, бил составен од триесетина борци, меѓу кои имало и млади и недоволно вооружени партизани.

Според сведоштвата и подоцнежните историски записи, одредот се движел од Шар Планина кон слободната територија во Дебарца, каде што требало дополнително да се вооружи. Рано на 19 септември борците пристигнале во Беличица за да се одморат по напорниот марш.

За нивното присуство дознале балистичките сили предводени од Аќиф Речани. Селото било опколено од неколку стотици вооружени балисти. Изворите наведуваат дека партизанскиот одред броел околу 35 борци, од кои само дел биле вооружени.

Започнала тешка и нерамноправна борба.

И покрај огромната бројна и вооружена надмоќ на напаѓачите, партизаните пружиле силен отпор и се обидувале да го одбранат селото и неговите жители.

Загинувањето на Мерџан и Амбарче

Во борбата животот го загубиле повеќе борци на Третиот тетовски партизански одред. Меѓу загинатите биле и двајцата истакнати борци од Тетовско – Тодор Циповски – Мерџан и Гоце Стојчевски – Амбарче.

Тодор Циповски – Мерџан бил еден од активните учесници во народноослободителното движење и делегат на Првото заседание на АСНОМ во август 1944 година. Загинал бранејќи ја Беличица. На 5 јули 1951 година бил прогласен за народен херој на Југославија.

Гоце Стојчевски – Амбарче бил учесник во Народноослободителното движење од 1941 година. Во текот на војната бил политички комесар, бил ранет и заробен, а извесно време минал и во затвор во Тирана. По капитулацијата на Италија повторно се вклучил во борбата. Загинал на 19 септември 1944 година кај Беличица, а во 1953 година бил прогласен за народен херој на Југославија.

Масакрот врз цивилното население

Трагедијата на Беличица не завршила со последните истрели.

По совладувањето на партизанскиот отпор, балистичките сили влегле во селото. Според историските извори, биле убиени 17 жители на Беличица, претежно жени, деца и стари лица.

Потоа започнало палењето на селото.

Куќите биле ограбувани и палени, а Беличица за кратко време се претворила во пламен. Изворите се разликуваат во точниот број на запалените домови, но се согласуваат дека најголемиот дел од селото бил уништен. Еден академски труд, повикувајќи се и на архивска документација и на литературата за Беличица, наведува дека биле запалени 45 куќи, додека други сведоштва наведуваат 37 запалени од вкупно 42 куќи.

Вкупно, според повеќе извори, тој ден животот го загубиле 21 партизан и 17 цивилни жители – 38 човечки животи.

Беличица – сведоштво за цената на слободата

Трагедијата се случила само неколку недели пред конечното ослободување на Македонија.

Беличица останала запаметена како место на големо страдање, но и како симбол на отпорот во последните месеци од Втората светска војна. И денес спомен-обележјата во Беличица и Трница потсетуваат на загинатите партизани и цивили, а годишнината од трагедијата се одбележува со положување цвеќе и оддавање почит.

На 19 септември 1944 година Беличица горела, но споменот на луѓето кои таму ги положиле своите животи останал дел од историската меморија на Македонија.