Историја

Државните граници на Грција и Југославија – „status quo“

Воспоставена власта во Грција и поставена „железната завеса“ на границата кон север

По завршувањето на Втората светска војна, 1945 година е карактеристична по многу настани што се случиле во Грција. Особено значајно било потпишувањето на Договорот од Варкиза и преземањето на власта од страна на десницата.

Според грчката историографија, 1945 година, особено зимските и пролетните месеци, претставува период во кој започнал прогонот на левите сили – КПГ, ЕЛАС, ЕАМ и други. Прогонот бил организиран преку новоформираната грчка власт, со силно британско политичко и воено присуство во земјата.

Резултатите од теророт во периодот од 12 февруари 1945 до 31 март 1946 година биле објавени во извештај подготвен од Централната комисија на ЕАМ. Извештајот го поднел Михалис Киркос пред Комисијата на специјалните набљудувачи на ОН.

Во него биле регистрирани:

  • 1.284 стрелани
  • 6.681 ранети
  • 31.632 интернирани
  • 34.931 уапсени
  • 151 исчезнати
  • 165 силувани
  • околу 500 други граѓани прогонувани по различни основи.

За историјата треба да се забележи и дека извештајот на ЕАМ бил напишан на француски јазик од Октав Мерлие, управител на Францускиот институт во Атина во 1945 година.
(Види: Тасос Вурнас, Атина, 1981/32.)

Во овој период британското воено присуство во Грција било значително. Според наведениот извор, во Солун биле концентрирани околу 80.000 луѓе, со голем број моторни возила, тенкови и артилерија, додека на аеродромот во Серес се наоѓале околу 200 британски ловечки авиони и 60 бомбардери.

Развојот на силите на владината армија до 1946 година

До почетокот на јули 1946 година владините воени сили биле организирани во четири дивизии:

  • 8-та дивизија во Јанина;
  • 15-та дивизија во Кожани;
  • 10-та дивизија во Солун;
  • 7-та дивизија во Кавала.

Вкупната сила на владината војска до јули 1946 година изнесувала околу 104.000 припадници, од кои околу 45.000 биле во пешадијата, организирани во 80 пешадиски баталјони.

Американското влијание и јакнењето на владините сили

Во текот на 1946 и 1947 година западното влијание врз развојот на состојбите во Грција дополнително се засилило. Земјата станала важна точка во судирот меѓу западниот и советскиот блок, а со тоа и едно од првите жаришта на Студената војна.

Во февруари 1947 година Велика Британија ја известила Владата на САД дека, поради економски причини, од 31 март повеќе нема да може да ја продолжи дотогашната помош за Грција. Во Вашингтон било оценето дека повлекувањето на Британија може да доведе до значително зајакнување на советското влијание во регионот.

Следувало зголемено американско политичко, економско и воено присуство. На 12 март 1947 година, американскиот претседател Хари Труман пред Конгресот ја изложил политиката што ќе стане позната како „Труманова доктрина“, со која САД најавиле поддршка за Грција и Турција.

Грција добила финансиска и воена помош, како и современа опрема за владината армија. Во земјата пристигнала и американска воена советодавна мисија, во која значајна улога имал генералот Џејмс Ван Флит.

Во текот на Граѓанската војна неговото име станало тесно поврзано со реорганизацијата и јакнењето на грчката владина армија. Во завршните операции на Вичо и Грамос, во август 1949 година, Демократската армија на Грција (ДАГ) била поразена, а нејзините преостанати сили се повлекле преку границата кон Албанија.

Припадниците на владините сили во дел од народот биле нарекувани и „бурандарес“, назив поврзан со Костас Бурандас, командант на единици во Атина во времето на германската окупација.

А каде се Македонците во оваа историја?

Токму тука се отвора едно од најважните прашања за нас.

Во голем дел од приказите за историјата на ДАГ Македонците или се споменуваат маргинално или нивната улога не е соодветно обработена, иако македонското население од Егејска Македонија имало значајно учество во борбата.

Затоа историјата на Граѓанската војна во Грција не може да се разгледува само низ односите меѓу КПГ, грчката десница, Велика Британија, САД и Советскиот Сојуз. Таа мора да се разгледува и низ трагедијата на Македонците од Егејска Македонија, кои платиле огромна човечка цена.

Од македонска гледна точка, мора да се постави прашањето: каде бил македонскиот политички субјект кога големите сили и грчките политички фактори ја определувале иднината на регионот?

Одговорот е тежок – Македонците во Грција не успеале да се наметнат како самостоен политички фактор што рамноправно ќе одлучува за сопствената судбина.

Историската одлука за вооружена борба

Еден од клучните моменти во историјата на ДАГ е одлуката на Вториот пленум на ЦК на КПГ за преминување кон вооружена борба.

На 31 март 1946 година, со нападот врз жандармериската станица во Литохоро, започнала новата вооружена фаза на конфликтот, која ќе прерасне во Граѓанската војна во Грција.

Одлуката и денес е предмет на историски анализи и спротивставени оценки. Едни ја сметаат за неизбежна последица на прогонот по Варкиза, а други за крупна политичка и стратешка грешка.

Но за Македонците останува уште потешко прашање:

Дали ние Македонците во овие договори и одлуки бевме вистински политички фактор?

Одговорот е – НЕ.

Зошто?

Затоа што до тој момент Македонците во Грција не успеале да се изборат за положба на самостоен и рамноправен политички субјект кој сам ќе одлучува за својата национална иднина.

Токму затоа, кога денес ја разгледуваме оваа историја, мора да ги согледаме и сопствените политички грешки, заблуди и трагични последици. Особено болно останува прашањето за македонските деца што во текот на Граѓанската војна биле одведени од своите родни места и распрснати низ повеќе земји.

Историјата на ДАГ затоа не е само историја на една граѓанска војна. За Македонците од Егејска Македонија таа е историја на борба, надеж, прогонство, разделени семејства и загубени родни огништа.

Најново од: Историја

Кузман Шапкарев: Ние сме Македонци, а не Бугари! (1870)

На 30 ноември 1870 година, бугарскиот весник „Право“, кој излегувал во Цариград, објавил полемички текст за дејноста на охридскиот учител Кузман Шапкарев. Во написот весникот го обвинува Шапкарев дека се спротивставувал на употребата на книги напишани на бугарски јазик. Преку тие обвинувања, написот сведочи дека уште тогаш во печатот се расправало за посебноста на македонскиот […]

Како Александар Македонски го освоил Сур и го променил неговиот брег

Александар Македонски го напаѓа Тир (денешен Сур) од море. Гравура на Антонио Темпеста од 1608 година, Музеј „Метрополитен“, Њујорк. Сур е денешното арапско име на античкиот Тир, град во Либан. Со латиница често се пишува „Sour“. Во 332 година пр. н. е., војската на Александар Македонски се нашла пред утврден феникиски град чии ѕидини ги […]

Зошто Бугарија инсистира заедно да чествуваме настани и личности?

Одговорот е многу прост: Софија насилно го наметнува заедничкото чествување бидејќи тоа е крунски доказ дека историјата ни е заедничка, што значи — бугарска. Ако го прогласиме и Гоце Делчев за заеднички херој, друго објаснување нема да има. Постапката за тоа е веќе тема на заедничката комисија за историја, а нашите „политичари“ се речиси подготвени […]

Христо Калајџиев во Софија во 1945 година — за македонската државност, против великобугарскиот шовинизам

На фотографијата е корицата на оригиналното софиско издание од 1945 година. На 4 февруари 1945 година, во киното „Македонија“ во Софија, Христо Калајџиев се обратил пред Конгресот на македонската емиграција. Втората светска војна сè уште траела, а македонската држава веќе била конституирана како рамноправна единица во Демократска Федеративна Југославија. Пред делегатите во Софија, Калајџиев го […]

„Балканско сдружение“ во 1932 година: Идеалот на македонскиот народ е слободна и независна Македонија

Во август 1932 година, во Детроит, излегол 15. број на „Балканско сдружение“ („Balkan Unification“), месечното гласило на Македонскиот народен сојуз во Америка. Во приложениот исечок од тој број, полемиката за насилствата во Петричкиот крај завршува со повик за слободна и независна Македонија во рамките на балканска федерација. Во написот, авторот ги обвинува четите на Ванчо […]

Крвавата свадба во Зеленич – Леринско, Егејска Македонија

На 13 ноември 1904 година по јулијанскиот календар, грчка андартска чета го нападнала селото Зеленич, Леринско, во Егејска Македонија. Нападот бил извршен ноќе, додека во домот на семејството Готеви се одржувала свадбена прослава. Меѓу убиените имало и жени и деца. Настанот во македонската историографија е познат како „Крвавата зеленичка свадба“. Зеленич пред нападот Во 1904 […]

Изминаа 122 години од крвавата зеленичка свадба

На 13 ноември 1904 година, во текот на свадбата која се оддржувале во леринското село Зеленич, грчките андарти убиле 13 Македонци. Меѓу жртвите се младоженецот, неговите пријатели, две деца, како и деецот на Македонската револуционерна организација Пандо Мечкаров, вкупно 13 лица. Оттогаш изминаа 122 години, но грчката геноцидна политика кон македонскиот народ не се изменила. […]

Колективната меморија на Македонците

Од книгата „Македонци“ Автор: Бранислав Светозаревиќ-Покорни „Кога ќе го видиш начинот на играта на еден народ, му го откриваш карактерот.“— Конфучие Колективната меморија претставува сврзно ткиво на многуте генерации низ историјата на еден народ и е клучна за неговиот опстанок. Сè додека постои еден народ, постои и колективната меморија, но и народ без колективна меморија […]

To top