Од „два милиони“, како што во 1982 година тврдеше Тодор Живков, до денешното официјално „нема“ Македонци во Бугарија.
Вистината за „непостоечки“ Македонци во Бугарија.
Постои една опасна навика на Балканот: кога фактите не одговараат се менуваат, не со научна расправа, не со аргументи, туку со одлука.
Историјата на Македонците во Бугарија е токму таков пример, не како теорија, туку како документ, не како емоција, туку како бројка. И токму затоа е непријатна.
Во 1946 година, бугарската држава спроведува попис. Во него, над 169.000 граѓани се запишани како Македонци. Ова не е интерпретација, ниту пак политички памфлет. Ова е државен акт, официјален документ.
Само една година подоцна, со Бледскиот договор, Бугарија оди чекор понатаму: го признава македонскиот народ, македонскиот јазик и ветува културни права. Тоа е момент кога политиката и реалноста се совпаѓаат.
Бледскиот договор е потпишан во 1947 година во словенечкиот град Блед меѓу тогашна Југославија и Бугарија, во духот на повоената соработка и идејата за балканско зближување. Со договорот се предвидувало унапредување на политичките, економските и културните односи меѓу двете земји, како и признавање на македонското национално прашање од страна на Бугарија.
До 1956 година, бројот на Македонци во Бугарија расте. Официјалните податоци зборуваат за речиси 188.000 луѓе. Тоа значи дека не станува збор за „грешка“, туку за стабилна и препознатлива заедница.
Договорот отворил можност за поголеми права на Македонците во Пиринскиот дел, вклучително и образование на македонски јазик. Сепак, по раздорите меѓу Југославија и Советскиот Сојуз во 1948 година, договорот останал без реална примена и постепено бил напуштен.
И токму тогаш – започнува исчезнувањето, не физичко, не демографско, туку административно.
Под водство на Тодор Живков, политиката се менува. Од признавање – кон негирање. Од бројки – кон нивно бришење. Во пописот од 1965 година, Македонците „паѓаат“ на нешто повеќе од 9.000. Тоа не е статистика, тоа е сигнал.
Сигнал дека идентитетот, наместо да биде лично право, станува државна одлука. Дека народите, наместо да се признаваат, можат и да се избришат – ако така одлучи власта.
Ова не е изолиран случај. Историјата познава многу вакви примери. Но балканскиот контекст му дава посебна тежина, затоа што тука идентитетот не е само културно прашање – туку политичка линија на фронт.
И токму затоа, денешните расправии не се нови. Кога денес се тврди дека Македонците се „конструктивен народ“ или дека нивниот идентитет е „резултат на политика“, вреди да се постави контрапрашање: Ако е така – зошто истата таа политика прво ги признала Македонците, а потоа ги избришала?
Одговорот не е сложен, политиката не ја следи вистината таа ја создава – додека може.
Но проблемот е што вистината не исчезнува заедно со политичките одлуки. Таа останува во архивите, во документите, во пописите што некој ги потпишал и заверил.
И токму тие документи денес сведочат за нешто што не може лесно да се негира: дека постоењето на Македонците не е прашање на верување, туку на евиденција.
Прашањето, всушност, е друго, не дали Македонците постојат, туку како е можно еден народ, признат со државен печат, за само две децении да стане – „непостоечки“?. И уште поважно: ако еднаш бил избришан на хартија – колку пати истото може да се повтори?.
Историјата не дава утеха, но дава предупредување.
А оној што ги игнорира документите, ризикува повторно да ја напише истата приказна.
