Славе Катин
Богоја Фотев од Герман голем револуционер и страдалник
(14 август 1900 – 27 јануари 1993) –
Посебно место меѓу истакнатите Македонци од Долна Преспа зазема Богоја Фотев од Герман – македонски револуционер, државник и претседател на Президиумот на Народното собрание на Македонија.
Роден е на 14 август 1900 година во селото Герман, во егејскиот дел на Македонија, а починал на 27 јануари 1993 година во Бистрица, Битолско. Бил носител на „Партизанска споменица 1941“ и учесник во создавањето на македонската држава на АСНОМ. По Резолуцијата на Информбирото бил прогласен за политички неподобен и отстранет од сите функции.
Богоја Фотев потекнувал од револуционерно семејство. Неговиот татко, преспанскиот војвода Наум Фотев Геровски, бил член на ТМОРО и учесник во Илинденското востание. Затоа Богоја уште од детството растел со идеите за слобода и самостојност на Македонија. Се школувал во родното место, а потоа во Битола и во Охрид. Во 1924 година неговото семејство се преселило во битолското село Бистрица, каде што подоцна го поминал најголемиот дел од животот и каде што се наоѓа неговото вечно почивалиште.
Истата година, притиснат од тешката економска состојба во поделена Македонија, Фотев заминал на печалба во Соединетите Американски Држави. По двомесечно патување преку Австрија, Швајцарија и Канада, работел во Илиноис, Мичиген, Охајо и Пенсилванија. Во фабриките го почувствувал тешкиот работнички живот, што уште повеќе го доближило до револуционерното и работничкото движење.
Во есента 1926 година се вратил во Македонија и активно се вклучил во општествено-политичкиот живот. На општинските избори во 1933 година во Буково настапил со сопствена кандидатска листа, но власта го спречила неговиот избор. Во 1936 година се приклучил на Македонскиот народен покрет (МАНАПО), создаден по иницијатива на македонските студенти во Загреб и во Белград. Подоцна ѝ пристапил на Комунистичката партија на Југославија и го основал Месниот комитет на КПЈ за Битола.
По провалата во битолската партиска организација во 1940 година, Фотев бил уапсен и осуден на пет години затвор во Сремска Митровица. На 22 август 1941 година, заедно со Орце Николов, Бане Андреев и други затвореници, избегал и му се приклучил на Фрушкогорскиот партизански одред. При обидот да се врати во Македонија бил фатен од бугарската полиција, но поради недостиг од докази бил ослободен во јули 1942 година. Во 1943 година повторно бил затворен и интерниран во Бугарија. Кон крајот на годината се вратил во Македонија, заминал во партизани и ѝ пристапил на Првата македонско-косовска ударна бригада.
Како истакнат борец, Богоја Фотев бил предложен за делегат на АСНОМ од Битолскиот и Мариовскиот Регион. По десетдневно патување, главно ноќе, со група делегати пристигнал во манастирот „Свети Прохор Пчињски“. На Првото заседание на АСНОМ, на 2 август 1944 година, бил избран за член на Президиумот, а потоа станал повереник за финансии и секретар на Президиумот на АСНОМ.
Како „чувар на трезорот“, се грижел за првата македонска државна каса – зародишот на Народната банка на Македонија. Под негов надзор се чувале парите преземени од филијалите на Бугарската народна банка. Заедно со Киро Глигоров ја разгледувал можноста левот и лекот да бидат заменети со бонови, но тоа не било спроведено. Фотев го издал и првиот налог за контрола на работењето на скопската филијала на Бугарската народна банка, со што биле поставени основите на финансискиот и банкарскиот систем на Македонија.
На Второто заседание на АСНОМ, одржано од 28 до 30 декември 1944 година, бил избран за повереник за земјоделство и се ангажирал за успешна пролетна сеидба. На Третото заседание на АСНОМ, во април 1945 година, станал член на Народното собрание на Македонија. По оставката на Методија Андонов-Ченто, во пролетта 1946 година ја презел функцијата претседател на Президиумот на Народното собрание на Македонија.
Родното село на Фотев, Герман, е едно од најголемите населени места во Преспа и е поврзано со бројни преданија. Според една стара легенда, пред доаѓањето на Римјаните жителите имале населба на брегот на Преспанското Езеро, во близина на денешниот премин Маркова Нога. Во Герман во 1888 година била пронајдена надгробна плоча посветена на комитата Никола, неговата сопруга Рипсимија и нивниот син Давид. Плочата, поставена од цар Самуил, денес се наоѓа во музеј во Софија.
Со Самуиловото време е поврзан и островот Свети Ахил во Долна Преспа, каде што сѐ уште живеат малкумина Македонци што ги чуваат спомените и традициите на своите предци. Се смета дека околу 970 година Самуил престојувал на островот и таму изградил голем манастир и црква посветена на светецот Ахил, чии мошти ги донел од Лариса. Остатоците од оваа црква и денес сведочат за богатото историско и духовно наследство на Преспа.
Богоја Фотев останал на високата државна функција до декември 1950 година. По судирот меѓу Југославија и Советскиот Сојуз и Резолуцијата на Информбирото, се нашол пред тешка политичка и лична дилема. Партиското раководство, предводено од Лазар Колишевски, го принудило да поднесе оставка од сите функции и да се пензионира. Изложен на силен притисок, кој го погодувал и неговото семејство, западнал во длабока депресија и се обидел да си го одземе животот.
На почетокот на 1951 година со сопругата се вратил во Бистрица. Во годините на информбировските прогони биле казнети и неговите најблиски: синот Јонче, братот Геро, шурата Илија Шмакевски и првиот братучед Методија Стојчевски биле испратени во логор, а неговата сестра Вида и внукот Никола биле исклучени од Партијата.
Дури во 1990 година, на својот 90-ти роденден, Фотев ја прифатил партиската рехабилитација и станал член на СКМ–ПДП. Починал на 27 јануари 1993 година во Бистрица, Битолско.
Животот на Богоја Фотев останува сведоштво за една бурна епоха – од борбата за национална и социјална слобода, преку создавањето на македонската држава, до политичките прогони што ги погодија и нејзините најзаслужни борци. Неговото име заслужува трајно место во македонската историска меморија.
