Литванскиот министер Кестутис Будрис порача дека проширувањето на Европската унија мора да се искористи сега, но македонската дипломатија повторно го отвори клучното прашање: кој ќе гарантира дека Македонија нема повторно да направи отстапки, а потоа да биде соочена со нови блокади од Бугарија?
Литванскиот министер за надворешни работи Кестутис Будрис денеска во Скопје испрати јасна порака: моментот за проширување на Европската унија е сега и треба да се искористи.
Тоа е пораката што Македонија со години ја слуша од различни европски претставници. Европската перспектива постои, политичката волја постои, геополитичкиот момент постои, но кога ќе дојде редот на Македонија, секогаш се појавува истото прашање: дали европскиот пат ќе биде заснован на реформи, вредности и заслуги, или повторно ќе биде заложник на билатерални уцени и бугарски условувања?
По средбата со Будрис, министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски повторно порача дека Македонија е подготвена да продолжи по европскиот пат, но дека Владата очекува јасни уверувања и гаранции дека процесот ќе биде предвидлив и дека државата нема повторно да се соочи со перманентни блокади од една земја членка.
Прашањето е суштинско, но останува отворено: кој треба да ги даде тие гаранции?
Европската унија? Европската комисија? Советот на ЕУ? Земјите членки? Или Бугарија, која досега покажа дека секој договор може да го толкува по свое и секоја отстапка да ја претвори во ново барање?
Муцунски посочи дека токму таканаречениот консензус од 2022 година денес се толкува различно — од 26 земји членки, од европските институции и од една земја членка. Тоа е сржта на проблемот. Македонија не се плаши од реформи, туку од сценарио во кое државата ќе направи нови политички потези, а потоа повторно ќе биде доведена пред затворена врата.
„Ние нема да дозволиме да се реализира тој ризик, ние да ги направиме тие потези, повторно да имаме ваков тип на разговори, ваков тип на прес-конференции, каде што ќе бидеме во ситуација една земја членка да не биде коректна“, порача Муцунски.
Од друга страна, Будрис беше директен дека Европа денес го гледа проширувањето како геополитичка потреба. Според него, војната во Украина ја променила логиката во Брисел и го вратила проширувањето високо на европската агенда. Тој оцени дека постои јасно разбирање дека процесот мора да продолжи и дека земјите кандидати треба да го искористат моментумот.
Но Македонија има право да праша: колку вреди моментумот ако не е заштитен со правила?
Едно е да се каже дека моментот е сега, а сосема друго е да се гарантира дека тој момент нема повторно да заврши со ново разочарување. Македонија предолго беше држена во чекалницата на ЕУ. Прво поради името, потоа поради историјата, јазикот и идентитетот, а сега поради опасноста секоја следна фаза да биде претворена во нова политичка замка.
Муцунски отворено призна дека не очекува голема промена во бугарската позиција. Тој оцени дека Бугарија има агресивна и радикална позиција, поради што е потребно дипломатски да се намалат тензиите и да се продолжи разговорот врз основа на принципи, вредности и мерит-систем.
Тоа е правилната линија: европски пат — да; реформи — да; членство во ЕУ — да; но не и европски процес во кој Македонија ќе биде постојано условувана со прашања што го допираат македонскиот идентитет, јазик, историја и достоинство.
Европската унија мора конечно да одговори дали Македонија ќе се оценува според европски критериуми или според бугарски политички барања. Ако проширувањето навистина е геополитичка потреба, тогаш ЕУ мора да покаже дека има механизам да ја заштити сопствената политика од билатерални злоупотреби.
Во спротивно, зборовите за „моментум“, „европска иднина“ и „поддршка“ ќе останат само дипломатска реторика.
Македонија не бара привилегии. Македонија бара фер процес. Бара предвидливост. Бара да не биде казнувана затоа што не сака да се откаже од себе. Бара европскиот пат да биде пат на реформи, а не пат на понижувања.
На заедничката прес-конференција беше нагласено и дека односите меѓу Македонија и Литванија се одлични, како и дека постои простор за унапредување на економската и трговската соработка. Отворањето македонска амбасада во Вилнус беше оценето како значаен чекор за зајакнување на партнерството, а Литванија останува силен поддржувач на европската интеграција на Македонија.
Но главната порака од Скопје останува јасна: Македонија е за Европската унија, но не за процес во кој секој чекор напред може да биде запрен од нова блокада.
Ако моментот за проширување е навистина сега, тогаш моментот за јасни гаранции е исто така сега.
Како завршница на посетата, литванскиот министер за надворешни работи Кестутис Будрис оствари средба и со претседателот на Владата, Христијан Мицкоски, со што беше заокружена дипломатската агенда во Скопје.
На средбата беше нагласена важноста од продлабочување на билатералните односи меѓу Македонија и Литванија како две пријателски земји, со простор за посилна политичка, економска и институционална соработка.
„Денеска остварив средба со Кестутис Будрис, министер за надворешни работи на Република Литванија. На средбата разговаравме за унапредување на билатералните односи меѓу двете пријателски земји, продлабочување на политичката и економската соработка, како и за актуелните регионални и европски прашања“, беше истакнато по средбата.
Беше потврдена и заедничката определба за натамошно јакнење на партнерството, засновано на меѓусебна доверба, соработка и заеднички вредности, со силна поддршка за европската перспектива на Македонија.
Токму затоа, пораката од Скопје треба да биде јасна: Македонија сака партнерства, сака европска иднина и сака соработка со пријателите во Европа, но таа иднина мора да биде изградена врз почит, принципи и гаранции дека македонскиот пат нема повторно да биде блокиран поради туѓи билатерални уцени.
