Култура и туризам

Саса кај Македонска Каменица.

Како саксонските рудари го оставиле своето име во Македонија

Малку се местата во Македонија чие име толку јасно ја открива врската со едно значајно историско поглавје како што е случајот со Саса кај Македонска Каменица.

Денес, кога се споменува Саса, најчесто се мисли на еден од најголемите рудници за олово и цинк во државата. Но зад ова име се крие многу подлабока приказна, која нѐ враќа неколку векови наназад, во времето кога во македонските рударски области пристигнувале искусни рудари од германските земји – познати како Саси или Саксонци.

Историските извори сведочат дека во текот на XIII и XIV век балканските владетели повикувале искусни саксонски рудари за развој на рударството и металургијата. Тие биле познати низ Европа по своите напредни техники за откривање, ископување и преработка на руди. Благодарение на своето знаење, Саксонците биле особено ценети и често добивале привилегии за населување и работа во рударските центри.

Нивното присуство е документирано во повеќе области на Балканот – во Македонија, Србија, Босна и Бугарија. Во многу случаи тие оставиле траен белег не само врз развојот на рударството, туку и врз локалната топонимија.

Токму така, според најраспространетото историско толкување, настанало и името Саса. Во средновековните словенски земји зборот „Сас“ бил општ назив за Саксонец.

Со текот на времето населбата во која живееле или работеле овие рудари почнала да се нарекува Саса, а името останало зачувано до денешни дни. Ова е едно од ретките места во Македонија каде историското сеќавање на средновековните рударски колонии е сочувано директно во името на рудникот.

Сепак, треба да се нагласи дека рударството во овој крај не започнало со доаѓањето на Саксонците. Осоговскиот руден регион бил познат уште во античкиот период. Археолошките и историските сознанија упатуваат дека рудни богатства биле експлоатирани уште во времето на античка Македонија и Римската Империја. Затоа, средновековните Саксонци најверојатно не ги отвориле првите рудници во овој крај, туку обновиле, унапредиле и прошириле веќе постоечка рударска традиција.

Нивната улога била особено важна во воведувањето нови технологии и подобра организација на производството. Во средниот век рударството претставувало една од најважните стопански гранки, а богатите рудни наоѓалишта на Осоговијата биле значаен извор на приходи за тогашните држави.

Со векови името Саса останало живо, надживувајќи царства, држави и политички промени. Денес тоа име не е само ознака за рудник или населено место, туку и историски споменик на едно време кога рударството ги поврзувало Македонија и Европа.

Затоа, кога ќе се спомене рудникот Саса, не станува збор само за современ индустриски капацитет. Тој претставува дел од многувековното рударско наследство на Македонија и потсетник на улогата што саксонските рудари ја имале во развојот на оваа дејност на Балканот. Името Саса останува жив сведок на таа историја – историја во која локалната традиција и европските влијанија се испреплетуваат во едно заедничко наследство.

 

Најново од: Култура и туризам

Неолитска култура на Централниот Балкан и на Егејот

Во Тесалија, под името Сескло или прото-сескло, културата по локалитетот покрај Volos, потоа уште Pirosasos, па Ahilon, Agrissa, Otzaki, Sufli и Tsani култури. Следат културите: Elatia во Фокида, Heronea во Беотија, Nea Makri во Атика, Корин, Спарта и Лерна на Пелопонез, Knos и Kato лерапетра на Крит, Amorgos, Lemnos итн. на егејските острови. Археолошките наоди […]

Асеманово евангелие е средновековен македонски книжевен споменик

На фотографијата се гледаат два столба со глаголски текст и големи црвени иницијали. Страницата е дело на калиграфот Георги Гоце Дуртаноски, кој со својот препис го доближува до денешниот читател изгледот на еден од најстарите зачувани словенски ракописи – Асемановото евангелие. Глаголски ракопис од X–XI век Асемановото евангелие е напишано на старословенски јазик со обла […]

„Св. Преображение“ во Зрзе – од пештерните испосници до средновековниот иконопис

На врвот на бигорната карпа западно од прилепското село Зрзе се издига манастирската црква „Св. Преображение“. Под неа, по падините на карпата, се зачувани остатоци од монашка населба чии почетоци археолозите ги датираат кон крајот на IX век. Кога во XIV век била подигната црквата на горното плато, во пештерите под неа веќе со векови […]

Ангелот од Курбиново и загатката за непознатиот ктитор

Опис од приложената фотографија: Западната фасада на црквата „Свети Ѓорѓи“ во Курбиново, Преспа. На падините над Преспанското Езеро, кај селото Курбиново, стои еднокорабната црква „Свети Ѓорѓи“. Зад нејзината едноставна камена фасада е зачуван еден од највпечатливите фрескоживописи од крајот на XII век. Меѓу насликаните ликови, погледот најдолго се задржува на архангелот Гаврил. Наборите на неговата […]

Манастирот „Св. Рожденство на Пресвета Богородица“ во Согле

На околу три километри од селото Согле, во шумскиот предел на Азот, се наоѓа манастирот „Св. Рождество на Пресвета Богородица“. Комплексот е на територијата на Општина Чашка, на околу 30 километри југозападно од Велес. Од селото до манастирот води земјен пат. Манастир изграден со помош на околните села За почетоците на манастирот има малку пишани […]

Стенчевска тврдина и Тумба: богато археолошко наследство во Полог

Колаж од археолошки цртежи на монети, накит и други предмети пронајдени во Стенчевската тврдина.   Над селото Стенче се издигаат остатоците од стар утврден град, а во неговата околина се наоѓа неолитска населба чии почетоци се поврзуваат со животот на овој простор пред околу 8.000 години. Заедно, овие локалитети сведочат за богатото културно и историско […]

Марко Цепенков – човекот што го зачува македонското народно богатство од заборав

На 7 ноември 1829 година е роден Марко Цепенков, еден од најзначајните македонски собирачи на народни умотворби, писатели и етнографи. Со својата долгогодишна и посветена работа оставил непроценливо наследство за македонската култура, јазик и народна традиција. Неговата собирачка дејност започнала во 1856–1857 година, поттикната од учителот и преродбеник Димитар Миладинов. Средбата со Миладинов му дала […]

Ланга и Голо Брдо – камени кули, планински предели и културно наследство што заслужува да се открие

Камените куќи на Ланга, природните убавини на нејзината околина и богатата традиција на Голо Брдо во кое културата и природата се доживуваат заедно. Ланга, на албански Llangë, административно припаѓа на единицата Стеблево во општина Либражд. Селото привлекува внимание со својата положба меѓу шумите и карпестите падини, но особено со впечатливите камени градби што му даваат […]

To top