Двојното државјанство не е дозвола за кршење на законите. Секој што живее или престојува во Македонија одговара за своите постапки според законите што важат во државата, без оглед на тоа чиј пасош поседува.
Дали некој што има бугарско или друго странско државјанство може да изврши кривично дело во Македонија, да замине во другата држава и да очекува таа да го заштити од судска постапка? Дали вториот пасош треба да значи дека за едни важат законите, а за други постои излез преку границата?
Одговорот на основното прашање е јасен: странското или двојното државјанство само по себе не дава имунитет од кривична одговорност.
Државјанството не ја поништува надлежноста на македонските судови за кривични дела извршени во Македонија. Тоа важи за сообраќајни дела со смртни последици, измами, перење пари, убиства и други кривични дела. Дали некој навистина сторил дело и каква е неговата одговорност, се утврдува во законска постапка, со докази и со право на одбрана.
Токму од ова начело треба да тргнува расправата за Ива Михаилова. Таа е обвинета и има право на пресумпција на невиност, лекување и правично судење. Но бугарскиот пасош не може сам по себе да биде основа судската постапка во Македонија да се прогласи за неоправдана.
Каде завршува заштитата на државјани, а почнува политичкото засолнување?
Бугарија има право да ѝ обезбеди конзуларна помош на своја државјанка, да се интересира за нејзиното здравје и да бара почитување на нејзините права. Таквата грижа треба да се спроведува со почитување на законите и преку соработка со надлежните институции.
Сосема друго прашање би било доколку државни органи организирале или помогнале заминување спротивно на важечка судска мерка.
Затоа мора да се утврди како ја преминала границата, кои мерки биле во сила и дали некој помогнал тие да бидат заобиколени. Одговорност треба да има за секое докажано незаконско постапување, вклучително и на службени лица.
Зад овој случај стои загубен човечки живот. Семејството на загинатиот заслужува да ја дочека вистината низ законска постапка, а обвинетата има право таа постапка да биде правична.
Вториот пасош носи права и обврски. Не смее да стане средство со кое судската одговорност исчезнува на границата. Европската правда ја губи својата смисла ако државјанството стане поважно од доказите, а политичката заштита посилна од законот.
Каков пример се создава за утре?
Однесувањето на бугарските власти во случајот со Ива Михаилова отвора и едно принципиелно прашање: дали Софија би прифатила ист пристап кога околностите би биле обратни?
Ако лице обвинето за сообраќајна несреќа со смртни последици во Бугарија замине во Македонија, дали бугарските власти би прифатиле македонскиот државен врв да му изразува политичка поддршка, додека останува отворено прашањето за неговото учество во судската постапка? Дали тоа би го сметале за заштита на човековите права?
Правилата мора да важат во двете насоки. Она што Бугарија оправдано би го барала од Македонија во таков случај, треба и самата да биде подготвена да го обезбеди.
Политичките настапи што создаваат впечаток дека вториот пасош е излез од судска постапка испраќаат лоша порака за иднината. Тие можат да охрабрат очекување дека преминувањето на границата и повикувањето на друго државјанство се доволни за избегнување на правдата.
Грижата за здравјето и правата на обвинетото лице е неопходна. Неопходно е и судската постапка да добие законска разврска. Ниту Бугарија, ниту Македонија, ниту која било друга европска држава треба да создава впечаток дека на нејзина територија одговорноста престанува да важи.
