Големите сили го ревидирале Санстефанскиот договор и воспоставиле нова политичка рамнотежа на Балканот. Македонија останала под османлиска власт, со предвидени реформи што не ѝ обезбедиле политичка самостојност.
Берлинскиот конгрес се одржал од 13 јуни до 13 јули 1878 година, под претседателство на германскиот канцелар Ото фон Бизмарк. На него учествувале претставници на Германија, Австро-Унгарија, Русија, Велика Британија, Франција, Италија и Османлиската Империја.
Неговата главна задача била ревизија на Санстефанскиот мировен договор, склучен по Руско-турската војна од 1877–1878 година. Со тој договор било предвидено создавање големо автономно бугарско кнежевство, кое требало да го опфати и најголемиот дел од Македонија.
Велика Британија и Австро-Унгарија се спротивставиле на таквото решение, гледајќи во него опасност од значително проширување на руското влијание. Под нивниот притисок, Русија прифатила повторно разгледување на договорените граници. Берлинскиот конгрес завршил со потпишување на Берлинскиот договор на 13 јули 1878 година.
Нова политичка карта на Балканот
Со Берлинскиот договор била меѓународно признаена независноста на Србија, Црна Гора и Романија.
Бугарското кнежевство било воспоставено на значително помала територија од предвидената во Сан Стефано и останало под врховната власт на султанот.
Јужно од Балканските Планини била создадена Источна Румелија, автономна област во рамките на Османлиската Империја, со христијански генерален гувернер. Австро-Унгарија добила право да ја окупира и управува Босна и Херцеговина.
Македонија останала под непосредна османлиска власт. Не била вклучена во бугарското кнежевство, но не добила ниту посебен автономен статус.
Така, конгресот ја изменил санстефанската карта, но не создал решение што ќе ја обезбеди политичката иднина на Македонија. Нејзиното население немало сопствена делегација со право рамноправно да учествува во одлучувањето.
Членот 23 – обврска за реформи
За Македонија особено значење имал членот 23 од Берлинскиот договор. Тој предвидувал воведување соодветни органски уредби во европските области на Османлиската Империја за кои договорот не утврдил посебна организација.
Османлиската власт требало да формира комисии со значително учество на локалното население, кои ќе ги разработат новите уредби. Пред нивното прогласување била предвидена и консултација со европската комисија задолжена за Источна Румелија.
Членот 23 не прогласувал независност или изречна автономија на Македонија. Тој создавал обврска за реформи, која подоцна станала важна основа за барањата за промена на управувањето и заштита на населението.
Но предвидените реформи не донеле трајно решение на македонското прашање. Јазот меѓу дипломатските ветувања и животот на населението останал извор на незадоволство и отпор.
Мир меѓу силите, неизвесност за Македонија
Берлинскиот конгрес треба да се разбере како договор за рамнотежа меѓу големите сили. Нивните влади настојувале да спречат поширок европски судир и да ги заштитат сопствените стратегиски интереси.
За Македонија, меѓутоа, ревизијата на Санстефанскиот договор не значела ослободување. Османлиската власт продолжила, а прашањето за политичките права, безбедноста и иднината на населението останало отворено.
Берлинскиот договор ја спречил реализацијата на санстефанскиот територијален проект, но истовремено ја оставил Македонија во положба за која повторно одлучувале надворешни сили.
Во Берлин бил постигнат компромис меѓу европските држави, но не и праведно решение за Македонија.
Била изменета картата на Балканот, а македонското прашање останало нерешено — како товар што ќе се пренесува во следните децении.
