Македонска Нација
Секоја власт мора да биде контролирана. Но заминувањето во опозиција не ја брише одговорноста за годините поминати на власт.
Пред да делат обвиненија, од СДС треба да одговорат за аферите, неисполнетите ветувања, платените пенали и проектите што со години остануваа недовршени.
Народот одамна ја препознал тактиката: крадецот бега, а истовремено вика „Држете го крадецот!“ Се обидува да внесе забуна, да го пренасочи вниманието и да се претстави како чесен граѓанин што бара правда. Додека другите се вртат и го бараат виновникот, тој се надева дека ќе се извлече.
Во политиката, префрлањето на вината често служи за избегнување непријатни прашања. Наместо отчет за сопствените постапки, следуваат обвинувања кон противникот, со надеж дека јавноста ќе го заборави претходното владеење.
Токму на оваа народна изрека ме потсетува СДС кога Мицкоски го нарекува „арамија“, а ги премолчува прашањата за сопствената одговорност.
Ова е политичка споредба. Кривичната вина се утврдува со докази и судски пресуди. Ако СДС располага со докази против Мицкоски или против кој било функционер, нека ги достави до институциите.
Што ветуваа кога СДС беше на власт, а што оставија?
Заев и СДСМ ветуваа одговорна власт, независно судство, подобар животен стандард и враќање на средната класа. Токму според тие јавно претставени определби треба да се оценува нивното владеење.
Во тој отчет мора да се опфатат владите предводени од Заев, но и продолжувањето на владеењето на СДС со Димитар Ковачевски. Не сите случаи се од ист период и не сите имаат ист правен статус. Сепак, секој отвора конкретни прашања за управувањето со државата.
- „Рекет“ — тежок удар врз ветувањето за правда
Во времето кога граѓаните очекуваа расчистување со корупцијата, се случи „Рекет“. Бојан Јовановски беше правосилно осуден на девет, а поранешната специјална јавна обвинителка Катица Јанева на седум години затвор. Врховниот суд во 2022 година ги одби нивните барања за вонредно преиспитување на пресудата.
Овие пресуди утврдуваат индивидуална вина. Но политичкиот удар беше огромен: функцијата што требаше да ја симболизира борбата против високата корупција стана дел од голема корупциска афера.
Каде заврши ветувањето за обновување на довербата во правдата?
- „Софтвери“ — спорни набавки во срцето на Владата
Драги Рашковски, генерален секретар на Владата на Заев, беше обвинет во предметот „Софтвери“, поврзан со спорни тендери, набавки и исплати на хонорари. Првостепената осудителна пресуда беше укината, а предметот вратен на повторно судење.
Политичките прашања остануваат: како биле оправдувани набавките, кој ги контролирал и како било проверувано дали одговараат на реалните потреби на институциите?
Генералниот секретаријат е во срцето на Владата. Неговото работење барало непосредна и ефикасна контрола.
- Мухамед Зеќири — уште еден генерален секретар пред суд
И наследникот на Рашковски, Мухамед Зеќири, се најде пред суд поради договори за консултантски услуги. Во декември 2023 година беше првостепено осуден на две и пол години затвор, со обврска за враќање околу 1,15 милиони евра. Апелација во септември 2024 година ја укина таа пресуда и го врати предметот на повторно судење.
Затоа укинатата пресуда не може да се претставува како конечна вина. Но двајца последователни генерални секретари со сериозни судски предмети се доволна причина да се постави прашањето: како биле избирани кадрите и како функционирала контролата на јавните пари?
- Пасошите со туѓи идентитети — пробив во државниот систем
Во 2021 година Обвинителството поднесе обвинение против 11 лица за злоупотреби при издавање пасоши. Според обвинението, службени лица во МВР дејствувале од средината на 2017 до крајот на 2020 година.
Откривањето на случајот беше неопходно. Но јавноста заслужуваше и одговор како таквата практика опстојувала со години.
Каде била внатрешната контрола? Како бил заштитен системот за издавање државни документи?
- „Онкологија“ — одговорност пред пациентите
Меѓу најтешките случаи е „Онкологија“. Во мај 2025 година Обвинителството поднесе две обвиненија за економското работење и за лекувањето пациенти. Предметите опфаќаат постапување од периодот 2018–2022 година, а во обвиненијата се изнесуваат наводи за незаконски набавки и неправилности со терапијата.
Обвинението не е пресуда. Но политичката одговорност на здравствените власти подразбира одговор на прашањето како се надгледувала клиниката и дали контролите биле доволни.
Онколошките пациенти имаат право на вистината, на сигурна терапија и на институции што ќе ги заштитат.
- „Трансмет“ — прашања за неуспешната конфискација
Посебно место заслужува случајот со имотот на „Трансмет“. Во јануари 2024 година ДКСК соопшти сомневања дека штетата од неуспешната конфискација на опремата изнесува најмалку 26,5 милиони евра и одлучи да ја дополни претходно доставената иницијатива. Ова беше процена и сомнение на Комисијата, а не правосилно утврдена штета.
Прашањето е сериозно: како се спроведувале одлуките за конфискација и кој го штител државниот интерес?
Борбата против корупцијата мора да донесе и наплата и враќање на незаконски стекнатиот имот.
- Кичево–Охрид — растеа трошоците, се поместуваа роковите
Автопатот Кичево–Охрид почна да се гради во 2014 година, пред владите на СДС. Но преземањето на власта значи преземање обврска да се решаваат наследените проблеми.
Државниот завод за ревизија во февруари 2024 година констатираше дека, и покрај продолжувањето на рокот за шест години и зголемувањето на договорната вредност за 187 милиони евра, односно за 45 проценти, делницата не била завршена.
Градежни работи имало. Но граѓаните со години не добиваа завршен автопат во ветените рокови.
Платените градежни ситуации не се исто што и завршена јавна услуга.
- Скопје–Блаце — години заглавени на првите два километра
Автопатот кон Блаце стана уште еден пример за големи очекувања и бавна реализација. Во април 2024 година проектот сè уште беше заглавен на првите два километра.
Наместо завршена автопатска врска со Косово, јавноста следеше нови најави и поместени рокови.
Колку време и пари изгубија превозниците, стопанствениците и граѓаните поради доцнењето?
- „Бехтел и Енка“ — договорните обврски бараат јавен отчет
Проектот за коридорите 8 и 10-д отвори прашања за договорот, авансните плаќања и подготвеноста на државата да ги исполни преземените обврски. Владата во 2023 година потврдуваше исплата на аванс за подготвителни активности, меѓу кои проектирање и геомеханички истражувања.
Авансот сам по себе не е доказ за криминал. Но јавноста има право да знае колку е платено, за кои обврски и што е добиено за средствата.
Кај толку голем проект, отчетот мора да биде разбирлив и проверлив.
- Новиот клинички центар — пари за раскинат договор
Во октомври 2022 година беше објавено дека преку извршител биле наплатени околу два милиони евра од Министерството за здравство поради раскинувањето на договорот со „Инсо Системи“ за клиничкиот центар во Скопје.
Граѓаните очекуваа подобра здравствена инфраструктура. Дел од јавните пари завршија во обврски за раскинат договор.
Кој ја проценил цената на таквата одлука и кој политички одговараше за неа?
- Болницата во Штип — седум години без завршен објект
Новата клиничка болница во Штип почна да се гради во 2016 година. При смената на власта во јуни 2024 година објектот сè уште беше недограден.
Седум години на власт се доволно долг период за конкретен отчет: што било завршено, што било платено, каде настанале застои и зошто пациентите не го добиле ветениот објект?
- Акцелераторот во Штип — долго чекање за неопходна терапија
Со години се најавуваше и ставањето во функција на акцелераторот за онколошките пациенти од Источна Македонија. Камен-темелникот за бункерот бил поставен уште во 2014 година, а и во 2024 година се отвораа прашања за реализацијата.
Проблемот е наследен, но обврската да се реши ја има секој што управува. За болниот човек изгубената година значи дополнително патување, трошок, неизвесност и мака.
- Учебниците — реформи без навреме обезбедени услови
Во учебната 2023/2024 година недостигот од учебници беше предмет на разгледување и од Комисијата за спречување и заштита од дискриминација. Комисијата укажа на повлечен учебник со содржински грешки и на неизвесноста кога дел од потребните учебници ќе стигнат до учениците.
Реформата мора да биде подготвена пред да се воведе. Децата не треба да ја плаќаат цената на лошата координација меѓу институциите.
- Кривичниот законик — удар врз ветувањето дека секој ќе одговара
Во септември 2023 година беа усвоени измени на Кривичниот законик. Европската комисија потоа изрази сериозна загриженост дека тие влијаеле, па и прекинале бројни судски случаи за корупција на високо ниво.
Како се објаснува ова пред граѓаните што очекуваа правда? Каде заврши ветувањето дека секој ќе одговара?
Економската штета се чувствува и по завршувањето на мандатот
Не секој неуспешен проект е кражба. Но секој неоправдан пенал, секое избегливо поскапување и секое долготрајно доцнење бараат отчет.
Економската штета е и пропуштена можност: време изгубено на пат, поскапо работење, дополнителни трошоци за лекување и години во кои јавниот објект не им служи на луѓето.
Власта се оценува според тоа што добиле граѓаните за потрошените средства. Исплатата од буџетот е само почеток на таа проверка.
А што со националната и идентитетската цена?
За мене, промената на уставното име беше тешка национална и идентитетска отстапка. Тоа е мој политички став. Македонскиот народ и македонскиот јазик постојат и продолжуваат да постојат, а должност на државата е да ги застапува со достоинство.
Македонија стана членка на НАТО во март 2020 година. Но европското членство не следуваше како автоматска последица на Преспанскиот договор.
Во 2022 година беше прифатен европскиот пакет со обврска за уставни измени и внесување на Бугарите во Уставот пред следната меѓувладина конференција.
Мојата критика е дека државата преземаше крупни обврски без да обезбеди доволна сигурност дека нови билатерални пречки нема повторно да го запрат напредокот.
За таа политичка процена мора да постои одговорност. Европската иднина е премногу важна за да се ветува како извесен исход на секоја следна отстапка.
Обвинувањето на противникот не го заменува сопствениот отчет
Затоа, кога СДС повторно ќе извика „арамија“, нека биде подготвен да одговори и на прашањата за сопственото владеење.
Нека ги покаже доказите против денешната власт. Нека го покаже и својот отчет: за аферите, пеналите, недовршените објекти, пробиените рокови и националните отстапки.
И денешната власт има обврска да ги завршува проектите, да ги штити јавните средства и да обезбеди институциите независно да ги расчистуваат сомнежите за криминал.
Со покажување кон другиот не се брише сопствената одговорност. А Македонија заслужува докази, отчет и резултати од секој што ја водел и од секој што денес ја води.
