Свекрва
Приватизацијата од деведесеттите години, територијалната организација од 2004 година, промената на уставното име во 2019 година и Договорот со Бугарија од 2017 година се четирите најштетни политички одлуки на СДС за Македонија.
Првата го засегна општествениот капитал, а другите државното уредување, уставното име и заштитата на македонските национални интереси. Последиците ги надминаа мандатите на властите на СДС што ги спроведуваа.
- Приватизацијата од деведесеттите — изгубената доверба во економската правда
Критичкото преиспитување на владеењето на СДС мора да почне од приватизацијата во деведесеттите години. Тогаш се одлучувало како општествениот капитал, создаван со трудот на генерации, ќе премине во приватна сопственост.
Законот од 1993 година овозможил откуп на претпријатијата од раководствата и вработените. Анализите на Меѓународниот монетарен фонд укажуваат дека доминацијата на ваквиот модел често била придружена со слаба одговорност на управувањето и недостиг од нов капитал, знаење и деловни врски потребни за модернизација на производството.
Токму неправдите и сомнежите за злоупотреби во тој процес стојат зад политичката оценка „криминална приватизација“.
Тука започнува и врската со подоцнежните одлуки: кога граѓаните ја губат довербата дека власта го штити нивниот економски интерес, секоја следна крупна отстапка дополнително го продлабочува чувството дека за најважните прашања се одлучувало во интерес на тесен политички круг на СДС.
- Територијалната организација од 2004 година
На 7 ноември 2004 година во Република Македонија се одржал референдум за територијалната организација на локалната самоуправа. Граѓаните се изјаснувале дали да се задржи организацијата на општините и на градот Скопје утврдена со законите од 1996 година. Излезноста била 26,58 проценти, поради што референдумот не го исполнил потребниот цензус, а новата територијална организација останала во сила.
Политичката одговорност на тогашната власт предводена од СДС и ДУИ лежи во решенијата што ги избрала и во начинот на кој ги бранела пред граѓаните.
Коалициските и етничките пресметки добиле поголема тежина од потребата за широко прифатено и долгорочно одржливо решение. Недоволната излезност сама по себе не претставува народна потврда за квалитетот на тој закон.
- Референдумот од 2018 година и промената на уставното име
На 30 септември 2018 година граѓаните на референдум се изјаснувале за членство во ЕУ и НАТО преку прифаќање на договорот со Грција за промена на уставното име. Излезноста била околу 36,9 проценти, под потребниот цензус. Големо мнозинство од излезените гласале „за“, но референдумот не обезбедил учество на мнозинството од запишаните избирачи.
Власта предводена од СДС и ДУИ ја продолжила постапката, а Собранието на 11 јануари 2019 година антиуставно ги усвоило уставните амандмани со кои била овозможена промената на името.
- Договорот со Бугарија
На 1 август 2017 година, Зоран Заев и Бојко Борисов го потпишале Договорот за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Република Македонија и Република Бугарија.
Пријателството со соседите е државен интерес. Токму затоа, секој договор мора да содржи доволно јасни заемни обврски и гаранции против идни условувања.
Спроведувањето на Договорот со Бугарија, заедно со годишните прегледи и мерките според неговиот член 12, подоцна било вклучено во европската преговарачка рамка. Со тоа, билатералните обврски добиле дополнителна тежина во пристапниот процес за членство на Македонија во ЕУ.
Оттука произлегува суштинската критика кон СДС: дали при потпишувањето биле доволно предвидени последиците и обезбедени механизмите за заштита на македонските интереси?
Од економска неправда до државни отстапки
Овие четири процеси имаат различна правна и историска основа. Нив ги поврзува прашањето дали власта на СДС го заштитила она што ѝ било доверено: заедничкиот имот, интересите на локалните заедници, уставното име и државната преговарачка позиција.
СДС во овие процеси прифатил решенија со тешки долгорочни последици за граѓаните и за Македонија.
Од приватизацијата до промената на името, останува истото барање: одговорност за одлуките чии последици ги плаќаат генерациите.
Македонскиот народ нема никогаш да ги заборави. Тие ќе останат запишани во историјата на Македонија како предавства на СДС кон македонските државни и национални интереси.
