Македонска Нација
Изјавата на поранешниот британски премиер Гордон Браун дека „на долг рок Ирска ќе биде обединета“ е политички значајна. Особено затоа што доаѓа од поранешен премиер на Обединетото Кралство, кој бил министер за финансии во времето на потпишувањето на Договорот од Велики петок во 1998 година и лично учествувал во процесот на помирување во Северна Ирска. Браун нагласува дека евентуалното обединување мора да биде долг и мирен процес, заснован на согласност меѓу луѓето.
Извор: „Гардијан“
https://www.theguardian.com/uk-news/2026/aug/29/ireland-will-be-united-says-gordon-brown
Но дали тоа значи дека сите поделени земји и народи еден ден ќе се обединат?
Не мора да значи. Историјата не се движи според однапред напишано правило. Некои поделени држави се обединија – како Германија и Виетнам, додека други сè уште остануваат поделени или живеат во различни држави. Секој случај има сопствена историја, меѓународна положба и однос на силите.
Сепак, изјавата на Браун испраќа една важна порака: границите што некогаш изгледале вечни не мора засекогаш да останат непроменливи.
Ирска и Македонија не се исти случаи
Во Ирска постои меѓународно договорен механизам. Договорот од Велики петок предвидува можност за референдум доколку се оцени дека мнозинството во Северна Ирска би го поддржало обединувањето. За уставната промена треба да се изјаснат и граѓаните на островот Ирска.
Македонија нема таков механизам. Историско-географска Македонија беше поделена во 1913 година, а нејзините делови денес се наоѓаат во границите на повеќе меѓународно признати држави. Република Македонија е суверена држава, но прашањето за етничките Македонци во Егејска и Пиринска Македонија, Мала Преспа, Голо Брдо и Гора денес главно се поставува како прашање на национален идентитет, човекови, јазични и културни права.
Затоа, во сегашните геополитички услови, територијално обединување на Македонија не е реална краткорочна можност. Ниту една голема сила во моментов не поддржува промена на балканските граници во таа насока, а секое еднострано менување на границите би носело огромна опасност од судири.
Тоа, сепак, не значи дека Македонија мора засекогаш да остане духовно, културно и економски поделена.
Што е реално возможно?
Најреалната форма на македонско поврзување во догледна иднина е постепено надминување на границите преку:
- признавање на Македонците и нивните здруженија во соседните држави;
- право на македонски јазик, образование и културно организирање;
- слободно движење и полесно поврзување на семејствата;
- обновување на историските, црковните и културните врски;
- прекугранична економска соработка и инфраструктура;
- зачувување на македонското културно наследство во сите делови на Македонија.
Ако балканските држави еден ден станат дел од простор со вистински отворени граници, еднакви права и слободно движење, границите од 1913 година би можеле да го изгубат најголемиот дел од својата практична тежина. Македонија би останала поделена на картата, но Македонците би можеле повторно слободно да се поврзуваат во културна, духовна и економска целина.
Поуката од Ирска
Ирскиот пример покажува дека националните прашања не исчезнуваат само затоа што поминале сто или повеќе години. Тие можат да се потиснат, но повторно се отвораат кога ќе созреат демократските, демографските и меѓународните услови.
Но Браун не најавува обединување со сила. Напротив, зборува за согласност, трпение и договор. Токму тоа е суштинската поука и за Македонија: иднината не треба да се бара преку војна и судири, туку преку опстојување на македонскиот идентитет, демократска борба за права и долгорочно национално поврзување.
Никој денес не може со сигурност да каже како ќе изгледа Балканот по 50 или 100 години. Пред падот на Берлинскиот ѕид, малкумина веруваа дека Германија толку брзо ќе се обедини. До неодамна, малкумина очекуваа и поранешен британски премиер јавно да каже дека обединета Ирска е неизбежна.
Затоа не може да се тврди дека изјавата на Браун е доказ дека и Македонија територијално ќе се обедини. Но таа е потсетување дека ниедна историска поделба не мора да биде вечна.
Првиот предуслов е Македонците, каде и да живеат, да го зачуваат својот јазик, името, историската меморија и чувството дека му припаѓаат на еден народ.
Државните граници можат долго да опстојуваат. Националното единство, ако народот го чува, може да ги надживее.
