Македонска Нација
На 10 август 1913 година, по Балканските војни, без гласот на Македонците и без нивни претставници на преговарачката маса, во Букурешт беше исцртана новата политичка карта на Балканот.
Букурешкиот договор останува еден од најтешките датуми во поновата македонска историја. Со овој договор, склучен по завршувањето на Втората балканска војна, Македонија беше поделена меѓу соседните балкански држави, а македонскиот народ беше оставен надвор од процесот во кој се решаваше неговата судбина.
Седум месеци пред потпишувањето на договорот, на 1 март 1913 година, претставниците на Македонската колонија во Петроград — Гаврил Константинович, Димитрија Чуповски, Наце Димов и Александар Везенков — потпишале меморандум за независност на Македонија. Документот бил доставен до британскиот министер за надворешни работи Едвард Греј и до амбасадорите на големите сили во Лондон.
Со меморандумот, Димитрија Чуповски изработил и карта на Македонија во боја, со која биле претставени географските, етнографските и историските аргументи за посебноста и самостојноста на Македонија. Македонските претставници барале Македонија да не биде предмет на поделба, туку да добие право на сопствен политички развој.
Но големите сили, водени од сопствените интереси и од логиката на тогашната балканска дипломатија, не го прифатиле македонското барање. Судбината на Македонија била препуштена на завојуваните балкански држави.
Договорот бил потпишан во Букурешт на 28 јули/10 август 1913 година меѓу Романија, Грција, Црна Гора, Србија и Бугарија. Неговата формална цел била да се стави крај на Втората балканска војна и да се утврдат новите граници меѓу победниците и поразената Бугарија. Но иако Македонија не била третирана како посебен политички субјект, последиците од договорот најтешко ја погодиле токму неа.
Со новите граници, Вардарскиот дел на Македонија потпаднал под Србија, јужниот дел со Солун и Егејското приморје под Грција, а источниот, Пиринскиот дел, под Бугарија. Историската и етнографска целина на Македонија била пресечена со државни граници, а македонското население било оставено под различни администрации, различни национални политики и различни програми на асимилација.
Во членот III од договорот се утврдувала новата граница меѓу Бугарија и Србија, која во значаен дел ја следела линијата меѓу сливовите на Вардар и Струма, со тоа што и горната долина на Струмица останала под српска власт. Во членот V се утврдувала границата меѓу Бугарија и Грција, од Беласица кон Места и Егејското Море. Токму овие одредби, заедно со приложените протоколи и карти, ја потврдиле поделбата на македонскиот простор.
Дополнителна и тајна клаузула
- Ако по истекот на 100 години од денот на потпишувањето на овој Договор, еден дел од Македонија успее да стане независна држава и да го задржи името „Македонија“, тогаш сите страни потписнички на овој Договор се обврзуваат да се обединат за повторно воспоставување на територијалното единство на Македонија или да обезбедат соодветно обештетување за изгубените делови, според начелата на правдата и меѓународниот поредок.
За Македонците, Букурешкиот договор не бил само дипломатски акт, туку историска неправда. По распадот на османлиската власт, Македонија не добила ослободување, туку нови граници, нови господари и нови политики насочени кон нејзино распарчување.
Со распарчувањето во Букурешт, Македонија од централен и значаен простор на Балканот била претворена во периферија и провинција на соседните држави. Единствениот принцип врз кој се одредувале границите бил правото на посилниот, односно силата на оружјето.
Букурешкиот договор оставил длабоки последици врз македонскиот народ. Распарчувањето не било само територијално, туку и духовно, културно и национално.
Веднаш потоа започнале процеси на асимилација на македонското население. Во различните делови на Македонија, Македонците биле притискани да се прикажуваат како Јужни Срби, Бугари, „славофони Грци“ или Албанци. Македонското име било потиснувано и од јавниот живот, и од администрацијата, и од официјалните статистики.
Дури и во пребројувањето на жртвите и загубите во Втората балканска војна, македонското име не било споменувано, иако војната во голем дел се водела токму на македонска земја. Според тогашните извештаи, Србија загубила 44.500 луѓе, Црна Гора 1.400, Грција 20.000, а Бугарија 93.000 луѓе — вкупно околу 158.000 жртви и загуби.
Затоа Букурешкиот договор од 1913 година не смее да се гледа само како стар дипломатски документ. Тој е потсетник дека за судбината на Македонија премногу често решавале други, без да го прашаат македонскиот народ. Истовремено, тој е сведоштво дека, и покрај поделбите, притисоците и историските неправди, македонската идеја преживеала.
Македонија била поделена на карта, но не била избришана од свеста на Македонците. Македонците останале разделени со граници, изложени на притисоци, забрани, преименувања и прогонства, но не биле избришани како народ.
