Акцискиот план за малцинствата, наместо инструмент за унапредување на правата, повторно стана поле за политичка блокада и тест за европската доследност. Бугарија повторно ја заклучува европската врата за Македонија.
Македонија повторно се соочува со добро познато сценарио. Исполнува обврски, подготвува документи, спроведува јавни расправи, ангажира европски експерти и се обидува да ги следи правилата на европскиот процес. Но, секогаш кога ќе се приближи до следната врата на патот кон Европската Унија, се појавува нова брава и нов услов.
Последниот пример е Акцискиот план за малцинствата. Наместо да биде документ кој ќе придонесе за унапредување на правата на сите заедници во државата, тој повторно станува предмет на политичка блокада од страна на Бугарија.
Според информациите што ги соопшти премиерот Христијан Мицкоски, документот е подготвен со помош на експерт за човекови права обезбеден од Европската комисија, поминал низ јавна расправа и добил поддршка од најголемиот дел од земјите членки на Европската Унија. Сепак, и покрај тоа, Бугарија повторно останува незадоволна.
Тука се поставува суштинското прашање: дали навистина станува збор за содржината на документот или за политика која секогаш бара нова причина за блокада?
Македонија никогаш не била против унапредување на човековите права. Напротив, токму европските вредности подразбираат еднаквост, почитување на различностите и заштита на сите заедници. Но, ако секој исполнет услов раѓа нов услов, тогаш проблемот не е во реформите, туку во правилата на играта.
Особено загрижува фактот што прашањето за малцинските права се користи селективно. Софија често инсистира на правата на Бугарите во Македонија, што е легитимно право на секоја држава да се грижи за своите сонародници. Но истовремено, кога станува збор за Македонците во Бугарија, истите тие принципи одеднаш стануваат спорни.
Со години Европскиот суд за човекови права во Стразбур носи пресуди поврзани со регистрацијата на организации на Македонците во Бугарија. Со години европските институции укажуваат на потребата тие пресуди да бидат целосно спроведени. Сепак, проблемот останува нерешен.
Тоа отвора сериозна дилема за европската доследност. Ако човековите права се универзална вредност, тие мора да важат за сите. Не може ист принцип да се применува во Скопје, а да се игнорира во Софија. Не може правото на здружување да биде европска вредност само кога е политички корисна.
Уште поголем проблем е што ваквите блокади испраќаат погрешна порака до македонските граѓани. Наместо да создаваат доверба во европскиот процес, тие создаваат чувство дека критериумите постојано се менуваат. Денес е едно прашање, утре друго, а задутре трето.
Никој не спори дека Македонија мора да продолжи со реформите. Борбата против корупцијата, владеењето на правото, ефикасната администрација и силните институции не се европска услуга, туку македонска потреба. Но исто така никој не може да очекува бесконечно трпение ако по секој исполнет услов следува ново политичко условување.
Европската Унија денес е исправена пред сопствен тест. Ако дозволи билатералните спорови бесконечно да го блокираат процесот на проширување, тогаш ќе го доведе во прашање кредибилитетот на сопствената политика. Проширувањето не смее да биде лавиринт во кој секоја врата ја чува различен политички интерес.
Македонија треба да продолжи да се однесува европски, но Европа мора да покаже дека и самата е подготвена да ги брани своите принципи. Во спротивно, ќе остане впечатокот дека не се оценува напредокот на државата, туку расположението на оние што располагаат со правото на вето.
Акцискиот план за малцинствата е многу повеќе од административен документ. Тој стана симбол на едно многу пошироко прашање – дали европските вредности се навистина универзални или зависат од политичката волја на поединечни држави членки.
Одговорот на тоа прашање нема да ја одреди само иднината на Македонија. Ќе ја одреди и веродостојноста на Европската Унија.
