Македонски историски календар: 28 јули – отпор, антифашистичка борба и сведоштва за македонското прашање
На 28 јули низ различни периоди од македонската историја се забележани настани поврзани со револуционерното движење, отпорот против окупаторите, борбата на Македонците во Егејска и Пиринска Македонија, но и со трагичните последици од антисемитската политика во Втората светска војна.
28 јули 1903 – Борби на костурските чети пред Илинденското востание
Во деновите непосредно пред избувнувањето на Илинденското востание, четите на Лазар Поп Трајков и Васил Чакаларов воделе борби со османлиската војска во Костурско.
На 28 јули 1903 година четите се судриле со османлискиот аскер, а веќе следниот ден продолжиле борбите кај костурското село Д’мбени. Овие вооружени судири биле дел од подготовките и раздвижувањето на македонските револуционерни сили во пресрет на Илинден.
Костурскиот крај бил едно од најсилните жаришта на востанието во Егејска Македонија, а имињата на Васил Чакаларов и Лазар Поп Трајков останале запишани меѓу најистакнатите раководители на македонската револуционерна борба.
28 јули 1913 – Букурешкиот договор според стариот календар
На 28 јули 1913 година според јулијанскиот календар, односно на 10 август според денешниот грегоријански календар, бил потпишан Букурешкиот мировен договор со кој завршила Втората балканска војна.
Со договорот, склучен без учество на претставници на македонскиот народ, Македонија била поделена меѓу Србија, Грција, Бугарија и Албанија. Егејскиот дел ѝ припаднал на Грција, Вардарскиот дел на Србија, Пиринскиот дел на Бугарија, а помал дел од западните македонски области влегол во составот на Албанија.
Букурешкиот договор не бил само дипломатско прекројување на границите. Тој предизвикал долгорочни последици за македонскиот народ: поделени семејства, присилни преселби, асимилација, забрани на македонскиот јазик и прогон на македонското национално име.
Затоа, во историските извори договорот се среќава со двојно датирање – 28 јули, односно 10 август 1913 година.
28 јули 1922 – Формирана социјалистичка организација во Воден
На иницијатива на Трифун Хаџијанев, истакнат деец од Егејска Македонија, во неговиот дом во Воден била одржана основачка конференција на која била формирана првата социјалистичка организација за Воден и околината.
Организацијата дејствувала во исклучително тешки услови, кога Македонците во Егејска Македонија биле изложени на силни политички притисоци, репресија и обиди за насилна асимилација.
Хаџијанев подоцна бил еден од основачите на Месниот комитет на Комунистичката партија на Грција во Воден. Поради својата политичка активност и заложбите за правата на Македонците бил прогонуван од грчките власти. Во 1944 година бил ликвидиран од германските окупатори заедно со околу 200 затвореници во логорот Хајдари, во близина на Атина.
28 јули 1941 – Почетоци на вооружениот отпор во Егејска и Пиринска Македонија
На овој ден група од околу 30 комунисти, претежно Македонци од градот Хрупишта во Костурско, вооружени излегле во месноста Курци, во близина на селото Слимница.
Настанот се вбројува меѓу раните облици на организиран вооружен отпор против фашистичката окупација во Егејска Македонија.
Истиот ден, во месноста „Свети Архангел“, меѓу Банско, Добриниште и Бања во Разлошко, бил одржан состанок на кој од претходно создадената илегална група била формирана Првата разлошка партизанска чета.
Формирањето на четата претставувало еден од првите организирани чекори на антифашистичкиот отпор во Пиринска Македонија.
28 јули 1943 – Загина Стево Христовски-Патако
Во Битола загинал Стево Христовски-Патако, припадник на македонското националноослободително и комунистичко движење и учесник во антифашистичката борба.
Христовски бил роден на 4 јануари 1921 година во Битола. Уште како млад се вклучил во револуционерното движење, поради што бил прогонуван, затворан, мачен и интерниран од окупаторските власти.
На 28 јули 1943 година неговото засолниште било откриено и опколено од бугарската окупаторска полиција. Христовски пружил вооружен отпор, а кога видел дека обрачот не може да биде пробиен, со последниот куршум си го одзел животот за да не падне жив во рацете на непријателот.
Неговото име останало запишано меѓу младите македонски борци кои животот го положиле за слободата на Македонија.
28 јули 1944 – Писмо за погрешната политика кон македонското прашање
Георги Димитров испратил писмо до Јосип Броз Тито во кое се осврнал на погрешната политика на Бугарската работничка партија кон македонското прашање и кон развојот на вооруженото востание.
Во писмото Димитров ги прифатил критичките забелешки за односот на бугарското партиско раководство и признал дека биле направени сериозни грешки, особено во поглед на ширењето на партизанското движење и неговото прераснување во вооружено востание против окупаторите.
Документот е значајно сведоштво за тогашните судири околу националното самоопределување на македонскиот народ и за обидите македонското прашање да биде подредено на интересите на соседните политички центри.
28 јули низ македонската историја
Настаните што ги бележи 28 јули потсетуваат дека борбата за Македонија се водела на повеќе полиња – со оружје, политичко организирање, печатен збор и отпор против окупацијата и асимилацијата.
Од Костурско, Воденско и Разлошко, преку Битола и Скопје, овој датум ги поврзува различните делови на Македонија и сведочи за стремежот на македонскиот народ кон слобода, национално достоинство и сопствен државен и културен развој.
