Соединетите Американски Држави испраќаат јасен сигнал дека нивната политика кон Западен Балкан влегува во нова фаза. Наместо долгогодишниот модел на директно влијание врз политичките процеси и „градење држави“, Вашингтон сè повеќе се насочува кон економска соработка, стратешки интереси и стабилност во регионот.
Во извештајот на Стејт департментот до Конгресот на САД, насловен како „Извештај за политиката на САД за промовирање регионална стабилност и просперитет на Западен Балкан“, се нагласува дека „ерата на американско градење држави е завршена“, а американската политика ќе биде фокусирана на „меѓусебно корисни партнерства“, економија, безбедност и спротивставување на надворешни влијанија.
Во документот се наведува дека Западен Балкан останува важен регион поради неговата геостратешка позиција, транспортните коридори, природните ресурси и близината до европските пазари. Сепак, САД предупредуваат дека нестабилноста може да биде искористена од Русија и Кина за ширење на нивното влијание.
Посебно внимание во извештајот се посветува на Македонија.
САД најавуваат структурирани дијалози со Македонија и Србија во текот на 2026 година, а се споменуваат и преговори за реципрочни трговски договори. За Македонија се наведува дека рамковниот договор со САД би им овозможил на американските компании „невиден пристап“ до македонскиот пазар.
Американската администрација посочува дека енергетиката ќе биде едно од клучните полиња на влијание. Во извештајот се нагласува потребата од намалување на зависноста од руски енергенси преку нови гасни интерконектори, обновливи извори на енергија и американски енергетски инвестиции. Меѓу проектите што се споменуваат е и гасниот интерконектор помеѓу Србија и Македонија.
Русија е обвинета дека преку енергетска зависност, етнички тензии и поддршка на дестабилизирачки структури се обидува да го поткопа западното влијание во регионот, додека Кина се посочува како фактор што преку кредити, инфраструктурни проекти и економски притисок го зголемува своето присуство на Балканот.
Во извештајот се нагласува и дека идната американска политика ќе биде повеќе „трансакциска“, односно насочена кон конкретни економски и стратешки придобивки за САД, наместо кон долгорочно финансирање и надзор на институциите во регионот.
Аналитичарите оценуваат дека ова претставува значајна промена во пристапот на Вашингтон кон Балканот. Наместо улога на директен политички арбитер, САД сè повеќе ќе настапуваат како економски и безбедносен партнер, при што фокусот ќе биде ставен на енергетиката, инвестициите, инфраструктурата и спротивставувањето на руското и кинеското влијание.
Овој нов пристап отвора прашање како Македонија ќе ја позиционира својата надворешна и економска политика во услови кога големите сили сè повеќе гледаат на Балканот како простор за геополитичко и економско влијание, а сè помалку како регион за политичко „спасување“ и институционално моделирање.
САД, Западен Балкан, Македонија, геополитика, американска политика
