„Автобиографија“ е едно од најзначајните дела на Григор Прличев и претставува искрено сведоштво за неговиот живот, неговите успеси, разочарувања, борби и идеали. Напишана во последните години од неговиот живот, оваа книга не е само приказна за еден човек, туку и драгоцен документ за времето во кое живеел, за состојбите во Охрид и Македонија во XIX век и за културните и националните движења на Балканот.
Во својата „Автобиографија“, Прличев со голема искреност раскажува за своето детство, школувањето, учителската работа, книжевните успеси и бројните животни предизвици. Делото е напишано со жив јазик и претставува едно од највредните мемоарски сведоштва во македонската литература.
Григор Прличев е роден на 18 јануари 1830 година во Охрид, во скромно семејство. Рано останал без татко, па неговото воспитување и образување во голема мера зависело од неговата мајка и од сопствената упорност.
Во „Автобиографија“ тој со многу топлина зборува за својот роден град. Охрид го опишува како место исполнето со традиции, верски живот и народни обичаи. Уште како дете покажувал љубов кон учењето и книгите, а особено бил привлечен од народните песни и приказни.
Желбата за знаење го водела низ различни училишта и средини. Прличев учел во Охрид, а потоа заминал во Тирана и во Атина. Токму во грчката престолнина стекнал високо образование и длабоко ги изучувал старогрчкиот јазик и античката литература.
Во своите сеќавања тој детално ги опишува студентските денови, сиромаштијата со која се соочувал и огромната желба да успее. Често немал доволно средства за живот, но никогаш не се откажувал од својата цел.
Еден од најзначајните моменти во животот на Прличев бил поетскиот натпревар во Атина во 1860 година.
На конкурсот учествувале многу образовани и признати поети, но неговата поема „Сердарот“ ја освоил првата награда. Успехот бил толку голем што публиката го поздравила со овации, а грчките интелектуалци почнале да го нарекуваат „вториот Хомер“.
Во „Автобиографија“ Прличев детално го опишува овој настан и чувството на гордост што го доживеал. Но истовремено признава дека славата не му донела целосна среќа, бидејќи постојано чувствувал силна поврзаност со својот роден крај и со својот народ.
По престојот во Атина, Прличев се враќа во Охрид и се посветува на учителската работа. Верувал дека преку образованието може да придонесе за духовниот и културниот напредок на народот.
Во својата книга тој раскажува за тешкотиите со кои се соочувале учителите, за недостатокот на книги и училишта, но и за големата желба на младите луѓе да се образуваат.
„Автобиографија“ не е книга само за успеси. Напротив, во неа Прличев отворено зборува за своите разочарувања.
Тој се соочувал со неразбирање, завист и напади од различни страни. Често бил предмет на политички и културни судири кои биле карактеристични за Балканот во XIX век.
Наместо да ги прикрива овие моменти, Прличев ги опишува искрено и без задршка. Токму затоа неговата автобиографија остава впечаток на човечност и искреност.
Низ целото дело провејува силна љубов кон народот и кон родниот крај. Прличев верувал дека образованието, културата и јазикот се темелите на духовниот напредок.
Тој често размислува за иднината на Македонија и за улогата на просветителите во општеството. Сметал дека учителот има света должност да го просветлува народот и да ја чува неговата култура.
„Автобиографија“ има огромна книжевна и историска вредност. Освен што го открива животот на еден од најголемите македонски поети, таа нуди и жива слика за општествените прилики во XIX век.
Во книгата можат да се најдат описи на училиштата, градовите, патувањата, културните влијанија и секојдневниот живот на луѓето од тоа време. Затоа делото денес претставува важен историски извор за истражувачите и љубителите на македонската историја и книжевност.
На страниците на „Автобиографија“ се чувствува човек кој минал низ многу искушенија, но никогаш не се откажал од своите идеали. Прличев останува запаметен како поет, учител, преродбеник и борец за просвета.
Неговата животна приказна е сведоштво за силата на знаењето, истрајноста и љубовта кон народот. Затоа „Автобиографија“ и денес се чита не само како книжевно дело, туку и како важна порака за идните генерации.
