На околу два километра јужно од градот, во близина на излезот од Велес, се наоѓа познатиот велешки манастир посветен на Свети Димитрија.
За неговото повеќевековно постоење сведочат податоците забележани од патописци, историчари и археолози. Се смета дека црквата била обновена и проширена во XIV век, врз темелите на постар и веројатно помал храм. Во тој период таа служела за верските потреби на населението и имала улога на градска црква.
Според архитектонските особености, денешната црква во голема мера потсетува на првобитниот храм. Таа претставува еднокорабна базилика со тристрана апсида на источната страна. На запад се наоѓа нартекс, над кој се издигнува кула со камбанарија.
Историските податоци говорат дека, по Маричката битка во 1371 година, Османлиите навлегле во Македонија. Во 1385 година пашата Тимурташ го освоил Велес, поставувајќи ги топовите на левата страна од Вардар, спроти манастирот. При бомбардирањето на градот бил разурнат и манастирот.
Храмот останал затрупан со векови и со текот на времето бил заборавен од велешани. Во 1855 година, според народното предание, бил откриен на необичен начин.
На стотина метри од манастирот, на десниот брег на Вардар, се наоѓала воденица во сопственост на турското семејство Кади Молови. Во неа работел велешанецот Петре Здравев. Нему, како што раскажува легендата, на сон повеќепати му се јавувал Свети Димитрија и му порачувал да ги извести градските власти дека под земјата се наоѓа затрупан храм што треба да биде откопан.
По иницијатива на Петре Здравев, чиј гроб денес се наоѓа пред влезот на манастирот, светињата била откопана и возобновена. Зографските работи му биле доверени на познатиот зограф Хаџи Коста Крстев.
Црквата е изградена од делкан камен, а за постигнување полихромен ефект биле употребени тули и малтер. Фасадите се украсени со орнаменти во вид на шаховски полиња, меандри и запци. Страните на апсидата се расчленети со ниши и аркади, додека венецот во горниот дел е запчесто изведен од тули. Влезовите и прозорците на северната страна се поставени асиметрично и завршуваат полукружно.
По Втората светска војна помошните манастирски згради во дворот служеле како конаци и простории за потребите на манастирот. По должината на источната страна на дворот, во правец север–југ, имало две двокатни згради. Во нивните приземја се складирале производите и другите дарови што верниците ги носеле за манастирските слави и за поголемите празници.
Особено значајна традиција за велешани е празнувањето на Источен Петок – Балаклија, првиот петок по Велигден. Празникот е посветен на Пресвета Богородица, чија најстара икона се чува во манастирот.
На овој ден голем број граѓани го посетуваат храмот, се поклонуваат пред светите икони и палат свеќи за здравје. Воедно ги посетуваат и околните свети места и цркви, меѓу кои „Свети Јован“, „Свети Никола“ и Маркова Меана.
Богатата историја, духовното значење и природното опкружување го прават манастирот „Свети Димитрија“ едно од највредните културни и верски обележја на Велес. Посетата на ова древно светилиште е можност човек да се запознае со неговото историско наследство, но и во тишината на храмот да запали свеќа, да се помоли и да го пронајде својот душевен мир.
