Македонска Нација
Петнаесетти август во македонската историја е поврзан со организирањето на македонското револуционерно движење, со Илинденското востание, со истакнати македонски дејци од Егејскиот и Пиринскиот дел на Македонија, но и со трагични страдања на македонското население.
15 август 1865 – Роден е војводата Стефан Ролев
Во селото Врбени, Леринско, во Егејскиот дел на Македонија, е роден Стефан Атанасов Ролев, познат како Железниот Ролев.
Ролев бил деец на Македонската револуционерна организација и еден од истакнатите борци во Леринско. Неговата револуционерна дејност била насочена кон организирање и заштита на македонското население, како и кон борбата за ослободување на Македонија. Поради својата решителност, храброст и непоколебливост меѓу народот го добил прекарот „Железниот Ролев“.
15 август 1881 – Роден е Борис Мончев
Во Прилеп е роден Борис Мончев, македонски револуционер, општественик и правник.
По школувањето во Солунската машка гимназија, Мончев студирал право во Женева. Му припаѓал на поколението македонски интелектуалци што своето образование и јавна дејност ги ставиле во служба на македонското ослободително дело.
15 август 1894 – Значајно советување на ТМОРО во Ресен
Во куќата на Татарчеви во Ресен било одржано советување на првенците на Тајната македонско-одринска револуционерна организација. Со советувањето непосредно раководеле Даме Груев и Пере Тошев.
Биле разгледани организациската мрежа, ширењето на револуционерната дејност и подготовката на населението за идната борба. Донесените одлуки имале големо значење за натамошното зацврстување на Организацијата, поради што советувањето се смета за една од големите предилинденски искри.
15 август 1901 – Роден е Гео Пирински
Во Банско, во Пиринскиот дел на Македонија, е роден Георги Николов Зајков, познат како Гео Пирински.
Во 1923 година заминал во Соединетите Американски Држави, каде што се вклучил во синдикалното, работничкото и македонското организирање. Бил секретар на Македонско-американскиот народен сојуз и долгогодишен застапник на македонското национално прашање.
Поради политичката дејност бил прогонуван од американските власти, а подоцна се вратил во Европа. Неговото животно дело останува сведоштво за придонесот на Македонците од Пиринскиот дел на Македонија во организирањето на македонската емиграција.
15 август 1903 – Страдањето на Врбник
Во текот на Илинденското востание османлиска војска повторно го нападнала македонското село Врбник, во историскиот костурско-преспански простор, денес во Република Албанија.
Селото било ограбено и запалено, а била изгорена и црквата „Свети Ѓорѓи“. Во нападот биле убиени Митре Грозданов, Доно Динев и Илија Димев, додека населението било изложено на тешко насилство. Врбник претходно бил нападнат и на 29 јули 1903 година, кога биле запалени околу 60 куќи.
Страдањето на ова село е дел од пошироката голгота на македонските села во Костурско и Преспа за време на задушувањето на Илинденското востание.
15 август 1915 – Роден е Благоја Стевковски–Гојчо
Во Куманово е роден Благоја Стевковски–Гојчо, учесник во Народноослободителната и антифашистичка војна во Македонија.
Пред војната работел како кројач, а во текот на окупацијата се вклучил во народноослободителното движење. Неговото име останува запишано меѓу македонските борци што се спротивставиле на фашистичката окупација и се бореле за слободна македонска држава.
15 август 1917 – Починал Коста Шахов
Во Софија починал Коста Шахов, македонски публицист, општественик и еден од најзначајните рани дејци на македонската национална мисла.
Роден во Охрид во 1862 година, Шахов бил издавач и уредник на весникот „Македонија“, преку кој ги афирмирал македонското прашање и стремежот за политичка автономија. Неговата публицистичка работа придонела македонските барања да бидат претставени пред пошироката јавност.
Црковен календар
Според календарот на Македонската православна црква – Охридска архиепископија, на 15 август, односно на 2 август според стариот календар, се празнува:
Пренос на моштите на светиот архиѓакон и првомаченик Стефан
Свети Стефан бил еден од седумтемина ѓакони на првата христијанска Црква и првиот маченик што го положил животот за Христовата вера. Неговите мошти биле откриени во близина на Ерусалим, а подоцна свечено пренесени, поради што Црквата го востановила денешниот празник.
Свети Стефан е пример за непоколеблива вера, простување и духовна храброст. Додека бил каменуван, тој се молел за своите гонители, оставајќи едно од најсилните сведоштва за христијанската љубов.
На овој ден продолжува и Богородичниот пост. Според календарот на МПЦ–ОА, празникот Успение на Пресвета Богородица – Голема Богородица се одбележува на 28 август, односно на 15 август според стариот календар.
Егејскиот и Пиринскиот дел, Мала Преспа и Голо Брдо
Во Егејскиот дел на Македонија 15 август е особено поврзан со споменот на војводата Стефан Ролев и со страдањето на македонското население во костурско-преспанскиот простор за време на Илинденското востание.
Во Пиринскиот дел на Македонија денот го носи споменот на Гео Пирински од Банско, деец што и дал силен придонес на македонската емигрантска и национална борба.
Во Мала Преспа православното население со векови ја чува почитта кон Пресвета Богородица и кон старите македонски храмови. Голема Богородица е меѓу најпочитуваните празници во целиот преспански крај, каде верата, јазикот, песната и обичаите остануваат основа на македонскиот духовен идентитет.
Во Голо Брдо, каде што живее македонско население од православна и исламска вероисповед, 15 август треба да биде и ден за потсетување на заедничкото културно наследство. Старите села, говорот, носијата, песните и семејните преданија претставуваат живи сведоштва за македонското присуство во овој дел на Република Албанија.
Петнаесетти август ги обединува револуционерната меморија, христијанската вера и истрајноста на Македонците од сите делови на Македонија. Од Ресен и Прилеп, преку Леринско и Костурско, до Банско, Мала Преспа и Голо Брдо, овој датум нè потсетува дека македонската историја е една целина – испишана со борба, жртва, духовност и верност кон сопствените корени.
