Мане Јаковлески
Букурешкиот договор од 10 август 1913 година е една од најдлабоките рани во македонската историја. Македонија била ставена на преговарачката маса, но Македонците немале место околу неа. Други ги повлекувале границите, ги делеле градовите и селата и решавале под чија власт ќе живее македонскиот народ.
Македонскиот глас постоел. Биле испраќани меморандуми, изработувани карти и упатувани барања за независност. Македонските дејци предупредувале дека поделбата нема да донесе мир. Но зад нивните барања не стоеле меѓународно призната држава, организирана политичка моќ и дипломатија способни да ги претворат во политички одлуки.
Тоа е големото историско наравоучение од Букурешт: ако сами не ја застапуваме македонската кауза, други ќе ја толкуваат според сопствените интереси. Ако не учествуваме во одлуките, ризикуваме повторно да станеме предмет на туѓи договори.
Националното единство не значи едноумие. Демократското општество подразбира разлики, политичка борба и слободно спротивставување на ставови. Но една нација мора да има заеднички став за своето име, јазик, историја, култура, идентитет, државност и право на постоење.
Младите треба да ја изучуваат македонската историја не како сув список на датуми, туку како школа за државност. Народ што не ја документира и не ја раскажува сопствената приказна ризикува некој друг да му напише туѓа биографија.
Најголемата разлика меѓу 1913 година и денес е постоењето на македонската држава. Македонија денес има свои институции, собрание, влада, дипломатија, универзитети и меѓународна позиција. Она што генерациите пред нас го немале, ние го имаме.
Но македонската државност не е наследство што може бескрајно да се троши. Таа мора секојдневно да се чува, да се зајакнува и да се исполнува со вистинска содржина.
Кога младите ја напуштаат земјата, Македонија не губи само работна сила, туку и луѓе што треба да ја продолжат нејзината приказна. Кога институциите не функционираат, не слабее само власта, туку и способноста на државата да го заштити македонскиот народ. Кога националните прашања се претвораат во средство за дневнопартиски пресметки, се обезвреднува токму она што треба да нè обединува.
Патриотизмот не е само знаме на празник или говор пред споменик. Патриотизам е да изградиме држава во која Македонците ќе сакаат да останат, да работат, да создаваат и да основаат семејства.
Букурешт нè учи дека во меѓународните односи нема вечни заштитници, туку трајни интереси. На Македонија ѝ се потребни сојузници, пријатели и активна дипломатија, но ниту една странска сила нема да се грижи за македонските интереси повеќе од самите Македонци.
Поддршката однадвор може да биде важна, но сопствената државна стратегија е незаменлива. Македонија мора да знае што сака да постигне, што мора да зачува и каде сака да биде по десет, дваесет или педесет години. Народ без долгорочна стратегија постојано реагира на туѓите планови, наместо да создава свои.
На годишнината од Букурешкиот договор не треба да испраќаме порака на беспомошност, ниту само да повторуваме дека сме биле жртви на историјата. Треба да покажеме дека сме ја разбрале нејзината лекција.
Таа лекција бара Македонија да има сопствен глас, долгорочна стратегија, функционални институции и силна државност. Бара национално единство во одбраната на основните македонски вредности. Бара мир и соработка со соседите, но никогаш по цена на откажување од македонскиот идентитет.
Да не ги продолжуваме војните од минатото, но да ја браниме историската вистина.
Да не негуваме омраза, но да не дозволиме заборав.
Да не останеме заробени во 1913 година, но никогаш да не ја заборавиме нејзината лекција.
Македонија тогаш немала стол на масата на која се решавало за нејзината судбина. Денес има држава и има глас. Од нас зависи дали ќе знаеме да ги зачуваме и мудро да ги употребиме.
Затоа пораката на 10 август мора да биде јасна и непоколеблива: никој нема да ја чува Македонија ако ние не ја чуваме.
Никој нема подобро да го застапува македонскиот народ од самите Македонци.
Никој нема да ја раскаже нашата вистина ако ние молчиме.
