Македонска Нација
„Алексијада“ на византиската принцеза Ана Комнина претставува едно од најзначајните историски дела од средновековната епоха. Напишано во средината на XII век, делото е посветено на животот и владеењето на нејзиниот татко, византискиот цар Алексиј I Комнин, кој управувал со империјата од 1081 до 1118 година.
Ана Комнина била исклучително образована жена, добро запознаена со историјата, филозофијата, медицината и со класичната книжевност. Својата историја ја составила врз основа на лични сознанија, официјални документи, сведоштва на учесници во настаните и материјали што ги собрал нејзиниот сопруг Никифор Вриениј.
Во описите на војните, политичките судири и состојбите на Балканот, Ана повеќепати ги употребува имињата Македонија, Македонци и македонски војници. Овие сведоштва се значајни за проучувањето на присуството и употребата на македонското име во средниот век.
Македонците во војската на Никифор Вриениј
Едно од најпознатите споменувања се наоѓа во првата книга на „Алексијада“, каде што е опишана битката меѓу Алексиј Комнин и војската на Никифор Вриениј.
Опишувајќи го распоредот на војската на Вриениј, Ана Комнина наведува дека неговото лево крило било составено од целосно вооружени Македонци и Тракијци:
„Другото, левото крило, го предводеше Катакалон Тарханиот и тоа беше составено од целосно вооружени Македонци и Тракијци, вкупно околу три илјади.“
Во продолжение таа пишува дека и средишниот дел од војската го сочинувале Македонци и Тракијци, заедно со избрани припадници на византиското благородништво.
Овој опис покажува дека Ана јасно го употребувала името Македонци како препознатлива ознака во рамките на византиската воена организација. Македонците не се наведени како безимена група во составот на царската војска, туку одделно, покрај Италијанците, Тракијците, Тесалијците, Скитите и другите воени состави.
Македонецот Петар Торникиј
Во друг дел од книгата, Ана го споменува храбриот војник Петар, познат под прекарот Торникиј. Опишувајќи една ноќна битка, таа запишала:
„Еден Македонец, по име Петар, а наречен Торникиј, навлезе меѓу непријателите и уби мнозина.“
Иако станува збор за кратка реченица, ова сведоштво е интересно затоа што определбата „Македонец“ е употребена непосредно за конкретен човек. Таа служи како ознака по која војникот се разликувал во пошироката и етнички разновидна византиска војска.
Антиох – предводник на Македонците
Во петтата книга, при описот на подготовките за борбата против норманскиот владетел Роберт Гвискар, Ана Комнина го претставува распоредот на царската војска. Таа ги наведува војсководците и единиците што им биле доверени:
„Константин Оп командуваше со гардата, Антиох со Македонците, Александар Кавасила со Тесалијците, а Татикиј со Турците од Охрид.“
Покрај непосредното споменување на Македонците, овој пасус е значаен и поради споменувањето на Охрид. Тој покажува дека во воените походи на Алексиј Комнин учествувале единици и луѓе од различни балкански области, меѓу кои и од Македонија и од охридскиот крај.
Областите околу Македонија
Ана Комнина го употребува името Македонија и како географска ознака. При раскажувањето за судирите со Печенезите, кои во „Алексијада“ најчесто се нарекуваат Скити, таа пишува:
„Така Скитите беа истерани од областите околу Македонија и Филипопол.“
Во понатамошниот опис се зборува за движењето на византиската војска низ балканските области, за премините преку планината Хем и за одбраната на царските територии од нападите на Печенезите.
На друго место, опишувајќи ги областите околу Хем и Родопите, Ана наведува дека на јужната страна живееле Тракијци и Македонци. И тука македонското име се појавува како дел од географската и човечката слика на Балканот во времето на Комнините.
Александар Македонецот
Како одличен познавач на античката книжевност, Ана Комнина се повикува и на Александар Велики. Во предговорот на своето дело таа го нарекува „Македонецот“, раскажувајќи како музиката го поттикнувала да го земе оружјето.
Подоцна повторно го споменува „славниот Александар Македонски“ и градовите што ги основал. Овие места покажуваат дека за Ана Комнина припадноста на Александар кон античка Македонија била јасно познат историски факт.
Вредноста на „Алексијада“ како историски извор
„Алексијада“ не е книга посветена исклучиво на Македонија. Нејзина главна тема е владеењето на Алексиј I Комнин и борбата на Византија против Норманите, Печенезите, Селџуците, крстоносците и внатрешните противници.
Но токму во тие описи Ана оставила важни податоци за Македонија, Македонците, Охрид и за другите балкански области. Делото сведочи дека македонското име било присутно во историската, географската и воената терминологија на нејзиното време.
Нејзините записи се особено вредни затоа што потекнуваат од авторка што живеела во непосредна близина на византискиот двор и имала пристап до луѓето и документите поврзани со опишаните настани. Секако, Ана пишувала како ќерка што настојувала да го заштити угледот на својот татко, па нејзините оценки мора да се читаат критички. Но имињата, местата, воените единици и движењата на војските што ги забележала остануваат драгоцени историски сведоштва.
„Алексијада“ потврдува дека во средновековните извори Македонија не исчезнала како име. Таа продолжила да постои во различни географски и административни значења, додека Македонците се споменуваат како препознатлив дел од сложениот балкански свет на Византиската Империја.
