На врвот на бигорната карпа западно од прилепското село Зрзе се издига манастирската црква „Св. Преображение“. Под неа, по падините на карпата, се зачувани остатоци од монашка населба чии почетоци археолозите ги датираат кон крајот на IX век. Кога во XIV век била подигната црквата на горното плато, во пештерите под неа веќе со векови се одвивал монашки живот.
Како се живеело во карпата
Со археолошките истражувања во 2008 и 2009 година биле евидентирани 48 просторни целини и остатоци од уште 17 објекти. На седумте нивоа на карпата имало испоснички ќелии, места за осамена молитва, работилници и зарамнети површини што ги поврзувале деловите на населбата. За своите живеалишта монасите ги приспособувале природните вдлабнатини во бигорот. Во некои испосници имало посебен простор за живеење и посебно место за ракоделие. Трагите од печки, огништа и работни површини покажуваат како бил уреден тој дел од нивното секојдневие.
Во карпата имало и пештерни цркви. Покрај централната пештерна црква, археолозите утврдиле остатоци од мал параклис и три простории за осамена молитва на повисоко ниво. Дел од испосниците продолжиле да се користат и по изградбата на црквата на врвот. Кон крајот на XV век животот на падините почнал да замира, а монашките активности постепено се пренесувале на горното плато.
Црквата на монахот Герман
Натписот над некогашниот јужен влез го посочува монахот Герман како ктитор на црквата, чиј најстар дел потекнува од средината на XIV век. Кон првобитната еднокорабна градба подоцна била доградена западната припрата, живописана во 1368–1369 година. Од најраниот живопис во самата црква се зачувани фрагменти во долниот дел на олтарот. Во XVI век во Зрзе работел и зографот Онуфриј, чиј живопис е застапен во манастирската црква и во „Св. Никола“, манастирскиот метох во селото.
Двете икони од зрзескиот иконостас
Митрополитот Јован и неговиот брат, јеромонахот Макариј, се грижеле за манастирот и оставиле две дела што денес се чуваат во Музејот на Македонија во Скопје. Јован во 1394 година ја насликал иконата „Исус Христос Спасител и Животодавец“, во која се издвојува монументалната Христова фигура. Во 1422 година Макариј ја насликал „Богородица Пелагонитиса“, почитувана како чудотворна во црковната традиција. Двете икони, насликани во растојание од 28 години, му припаѓале на истиот манастирски иконостас.