17 август 986 – големата победа на цар Самуил кај Трајановата Врата
На 17 август 986 година, во теснината Трајанова Врата, војската предводена од цар Самуил ѝ нанела тежок пораз на византиската војска на царот Василиј II.
По неуспешната опсада на Средец-Софија , византиската војска започнала повлекување. Во планинскиот премин била пресретната и разбиена, додека Василиј II едвај успеал да се спаси. Победата го запрела византискиот поход и значително ја зацврстила моќта на Самуиловата држава.
Битката кај Трајановата Врата останала еден од најголемите воени порази на Василиј II и важен настан од средновековната историја на Македонија и Балканот.
17 август 1878 – роден е војводата Славејко Арсов
Во Ново Село, Штипско, на 17 август 1878 година е роден Славејко Арсов-Кикиритков, македонски револуционер, војвода и истакнат деец на Македонската револуционерна организација.
Се школувал во Штип, Скопје и Софија, а кон крајот на XIX век се вклучил во македонското револуционерно движење. Бил близок соработник на Гоце Делчев и извршувал организациски задачи во повеќе македонски краишта.
Како ресенски војвода учествувал на Смилевскиот конгрес и во Илинденското востание од 1903 година. Со својата чета дејствувал во Ресенско, Битолско и Демирхисарско. Загинал во 1904 година во борба со османлиската војска кај врвот Лингура, во Светиниколско.
Славејко Арсов останува запаметен како еден од младите македонски војводи што животот го положиле за слободна и самостојна Македонија.
17 август 1902 – роден е Методија Андонов-Ченто
На 17 август 1902 година во Прилеп е роден Методија Андонов-Ченто, македонски национален деец, државник и прв претседател на Президиумот на АСНОМ.
Уште во младоста се спротивставувал на политиката на стара Југославија и се залагал Македонците слободно да го употребуваат својот јазик и да располагаат со сопствените национални и политички права. Поради своите ставови повеќепати бил прогонуван и затворан.
За време на Втората светска војна се приклучил кон Народноослободителното движење. На Првото заседание на АСНОМ, одржано на 2 август 1944 година во манастирот „Свети Прохор Пчински“, бил избран за претседател на Президиумот на АСНОМ, со што станал првиот претседател на современата македонска држава.
Ченто се залагал за самостојна, обединета и достоинствена Македонија и за поголема политичка и економска самостојност на македонската држава. Поради несогласувањата со тогашната југословенска политика бил уапсен, осуден и затворен. По осамостојувањето на Република Македонија бил судски и политички рехабилитиран.
Неговото име денес е симбол на македонската државност, достоинство и непокор.
17 август 1926 – ново негирање на Македонците во Егејскиот дел
На 17 август 1926 година владите во Атина и Белград склучиле договор со кој македонското население во Егејскиот дел на Македонија било третирано како „српско малцинство“.
Таквото определување било спротивно на сопственото македонско национално чувство на населението. Договорот претставувал дел од пошироките балкански надмудрувања, во кои Македонците повторно биле предмет на меѓудржавни договори, без право самите да го определат своето национално име.
Овој пример сведочи дека политиката кон Македонците во Егејска Македонија се движела меѓу негирањето, присилното преименување и обидите нивниот идентитет да биде претставен како туѓ. И покрај тоа, македонскиот јазик, песна, предание и национална свест продолжиле да живеат меѓу македонското население.
17 август 1943 – загинува Славчо Стојменски
На 17 август 1943 година во Штип, по судир со бугарската окупаторска полиција, починал младиот борец Славчо Стојменски.
Стојменски бил учесник во Народноослободителното и антифашистичкото движење. При полициска опсада на куќата во која се одржувал состанок на Обласниот комитет на Комунистичката партија на Македонија, бил тешко ранет и заробен. И покрај тешките повреди и испрашувањето, не ги предал своите соборци.
Посмртно бил прогласен за народен херој. Неговата саможртва останува дел од македонската антифашистичка традиција и од борбата за национално ослободување и сопствена држава.
Егејскиот и Пиринскиот дел на Македонија
Историското значење на 17 август не треба да се набљудува само во рамките на денешните државни граници. Делото на илинденските револуционери, визијата на Ченто и идеалите на македонското ослободително движење се однесувале на Македонија како историска и етнографска целина.
Во Егејскиот дел, македонското население минувало низ војни, насилни иселувања, промена на личните и географските имиња и долготрајно непризнавање на македонскиот јазик и идентитет.
Во Пиринскиот дел, Македонците исто така се соочувале со промени во државната политика – од краткотрајно признавање на македонската национална посебност и културни права по Втората светска војна, до повторно негирање и ограничување на нивното организирање.
И покрај различните историски околности, македонската свест продолжила да се чува преку семејното предание, народната песна, говорот, црковните обичаи и споменот за Илинден.
Мала Преспа и Голо Брдо
Македонците во Мала Преспа и Голо Брдо со векови ги зачувуваат своите говори, песни, носии, преданија и верски обичаи. Во овие области календарот не е само список на датуми, туку живо народно паметење што се пренесува од поколение на поколение.
Во Мала Преспа особено значајно место имаат православните храмови, славите и празнувањата поврзани со Пресвета Богородица. Во Голо Брдо, без оглед на верската припадност на населението, македонскиот говор и традиционалната култура остануваат силна врска со поширокиот македонски духовен простор.
Зачувувањето на македонската настава, богослужба, песна и усно предание во овие краишта е важен дел од целокупното македонско културно наследство.
Порака на денот
Седумнаесетти август ги обединува средновековната државност, илинденската револуционерна борба, асномската визија и антифашистичкиот отпор. Од Самуил и Славејко Арсов, преку Методија Андонов-Ченто, до Славчо Стојменски, низ вековите се провлекува стремежот за слобода, достоинство и сопствена македонска држава.
Таа порака им припаѓа на Македонците во Република Македонија, во Егејскиот и Пиринскиот дел, во Мала Преспа и Голо Брдо, како и насекаде низ светот каде што се чуваат македонското име, јазик и предание.
