Славе Катин
ДЕЛ ОД МОНОГРАФИЈАТА „СВЕТОЗАР – СВЕТЛЕ СТАМЕВСКИ“ ОД СЛАВЕ КАТИН
Тетовскиот крај во Македонија е опколен со раскошните природни планински врвови, особено на Шара, од каде е потеклото на семејството Стамевски. Во ова продолжение осебен акцент е ставен на животот и делото на познатиот македонски преродбеник Кирил Пејчиновиќ – Тетоец
Освен зимско рекреативен спортски центар, Шар Планина е богато ловиште на дивеч. Над Тетово, во долината на реката Пена се наоѓа бањата Хисар, со температура на водата од 20°С. Од Теарце и селото Одри, родното место на семејството Стамевски кон реката Бистрица е развиен ловот на мечки и друг дивеч, заради што е изградена и ловечка куќа
Патникот намерник кој ќе го посети Тетово, не пропушта да не се искачи на Шара, ако не на нејзиниот највисок врв од 2760 метри, тогаш сигурно до планинските езера Ливадичко, Црното или Белото или, пак, до планинарскиот дом Јелак или до рибарската куќа Лешница, ако е љубител на ловот на диви кози.
Во околината на Тетово нема многу историски споменици. Од посебно значење се црквите во селото Лешок, оддалечено осум километри од Тетово, поврзано со добар асфалтен пат. Во ова село се наоѓа манастир со две цркви: Свети Атанасиј, подигната во 14 век, за време на основањето на Првата полошка епископија. Соѕидана е во византиски стил од камен бигор и тула. Подот е покриен со мермерни плочи.
Цеквата Св. Кирил и Методиј во Тетово
Остатоците од фреските покажуваат дека тие биле многу квалитетни. Денес црквата е обновена од уривањето во 2001 година. Втората црква е Света Богородица, која за првпат се споменува во 14 век. Co доаѓањето на познатиот македонски преродбеник Кирил Пејчиновиќ – Тетоец во 1818 година, околу неа се изградени конаци. Живописот во црквата бил работен три-пати. Вториот слој е од 17 век, а третиот од 1879 година.
Гробот на Кирил Пејчиновиќ се наоѓа во дворот на манастирот Лешок. Тој е роден во Теарце околу 1770 година. Овој македонски просветител во манастирот организирал школа за младинци во која самиот бил учител. Освен тоа собирал книги и основал манастирска библиотека. Во конаците на манастирот е уредена соба музеј на Кирил Пејчиновиќ.
Секој нејзин посетител останува импресиониран од богатиот и бурен живот на овој македонски просветител. Како млад ја посетувал манастирската школа во „Света Пречиста” Кичевско, за потоа со неговиот татко и стрико да заминат за Света Гора, во манастирот „Хилендар”, каде што се покалуѓериле. Тука тој го продолжил своето школување, а во 1801 година се враќа во Македонија и станува игумен во „Марковиот манастир” во околината на Скопје.
Во текот на својот престој од околу дваесетина години тој го обновил манастирот, истовремено пишувајќи ја и својата прва книга „Огледало”, издадена во Будим во 1817 година. Една година потоа го напуштил „Марковиот манастир” и заминал на „Хилендар” да ги посети татко му и стрико му, за потоа дефинитивно да се врати во Теарце. Негова цел била да го обнови разурнатиот манастир „Св. Атанасиј” во село Лешок. Во тоа и успеал наспроти големите проблеми и тешкотии на кои наидувал. Во манастирот формирал училиште кое го посетувале околу педесеттина ученици од тој крај.
Bo тој период Кирил Пејчиновиќ ја продолжил својата книжевна работа и го напишал „Утешение грешним”, објавено во 1840 година во Солун. Истовремено, напишал и Житие за кнез Лазар, верувајќи дека тој е заслужен за изградбата на Лешочкиот манастир, но тоа останало во ракопис, бидејќи сите негови обиди да го отпечати во Крагуевац, останале безуспешни, поради строгата цензура на Белградската митрополија.
Истата судбина ја доживеал во првата фаза и ракописот на „Утешение грешним”, кој потоа му го понудил на архимандритот Теодосиј Синаитски да го отпечати во неговата печатница во Солун. Овој негов гест Пејчиновиќ не го заборавил, па кога оваа печатница во 1840 изгорела во пожар, му помогнал на Гологанов да ја обнови. Изразите на неговата благодарност тој ги подвлекол во предговорот на книгата „Утешение грешним”.
По смртта на Кирил Пејчиновиќ – Тетоец српските власти го затвориле училиштето во Лешочкиот манастир и ја уништиле неговата библиотека, чии книги биле запалени во манастирскиот двор. Тука е погребан и тој во 1845 година, во гробницата што ја изградил само неколку години пред својата смрт.
Продолжува