8 август / 26 јули
Култот кон Света Петка кај македонскиот народ е широко распространет. Таа се смета за заштитничка од разни несреќи и болести, а со нејзиното име се поврзуваат повеќе чудотворни икони и лековити извори, познати како „петочни води“.
Во православниот календар се споменуваат три светителки со името Параскева – Петка, поради што во народното предание честопати се мешаат нивните житија. Тоа се Света Параскева Римјанка, Света Параскева од Иконија и Света Параскева Епиватска, позната и како Света Петка Трновска.
Најпозната меѓу нив е Света Параскева Епиватска, чиј празник, познат како Петковден, се празнува на 27 октомври, односно на 14 октомври според стариот календар. Поради нејзиниот широко распространет култ, другите две светителки во народното верување понекогаш се поистоветуваат со неа.
Ефтим Спространов, во своите записи за обичаите и верувањата во Охрид, сведочи дека народот сепак правел разлика меѓу Петковден во октомври и празникот посветен на Света Петка на 26 јули според стариот календар. Тој запишал дека на овој ден жителите на Охрид и околните села оделе во манастирот посветен на Света Петка во близина на градот.
Името Параскева на грчки јазик значи „подготовка“. Петокот бил ден за подготовка пред саботата, која кај Евреите уште во претхристијанскиот период била празничен ден.
Житието на Света Параскева Римјанка
Света Петка Летна е преподобномаченичката Параскева Римјанка. Според нејзиното житие, нејзините родители биле христијани од Рим. Таа била нивна единствена ќерка, родена по долгогодишни и искрени молитви.
Уште од најрана возраст била воспитувана во христијански дух, а со својот живот и збор ги поттикнувала и другите да живеат според Христовото учење. Нејзините родители починале рано, по што таа го раздала целиот наследен имот на сиромашните и се замонашила.
Како монахиња, со уште поголема ревност го проповедала христијанството, иако во тоа време верата била забранувана и жестоко прогонувана од римската власт. Поради нејзиното проповедање била пријавена кај императорот Антониј Пиј, кој најпрвин се обидел со ласкања да ја убеди да се откаже од Христовата вера.
Откако таа одбила, била подложена на жестоки измачувања. На главата ѝ бил ставен вжештен шлем, но таа, според житието, на чудесен начин останала неповредена. Потоа го напуштила Рим и продолжила да го проповеда Христовото учење.
Во уште два града била измачувана поради верата, но секогаш чудесно закрепнувала од раните. Кога била фрлена во котел со врело масло и катран, останала неповредена. Дел од жешката течност му прснала во очите на императорот, по што тој ослепел. Света Параскева се помолила на Господ и видот му бил вратен.
Гледајќи ги нејзината непоколеблива вера и чудата што се случувале, многумина го примиле христијанството. Паганите, пак, настојувале чудесните настани да ги прикажат како маѓии. На еден од мачителите светителката му рекла: „Не ме излекуваа твоите богови, туку мојот единствен Бог, Исус Христос.“
Најпосле, по наредба на кнезот Тарасиј, Света Параскева била погубена со меч. Нејзиното мачеништво се случило во II век, а подоцна нејзините свети мошти биле пренесени во Цариград.
Култот кон Света Петка
Почитувањето на Света Петка кај македонскиот народ е многу раширено. Таа се смета за заштитничка од несреќи и болести, а верниците ѝ се обраќаат со молитви за здравје, исцелување и помош во тешки моменти.
Со нејзиното име се поврзуваат многубројни чудотворни икони, храмови, манастири и лековити извори. Оттука произлегува и почитувањето на петокот како особено значаен ден во неделата. Според записи од минатото, во одделни краишта на Македонија, како што е Мариово, петокот се почитувал и празнувал дури и повеќе од неделата.
Подготвил: Марко Китевски
