Култура и туризам

Битолскиот триод – македонски ракопис од XII век, однесен од Македонија во Софија во 1907 година

Македонска Нација

Македонска Нација

Битолскиот триод е еден од најзначајните средновековни книжевни споменици од Македонија. Напишан е на пергамент со кирилско писмо, но содржи бројни глаголски вметнувања и јазични особености карактеристични за западномакедонските говори и за Охридската книжевна школа.

Битолскиот триод, познат и како Кичевски триод, претставува исклучително вреден македонски средновековен ракопис. Во науката најчесто се датира во втората половина, односно во последната четвртина на XII век, иако во одделни извори се среќава и поинакво датирање.

Станува збор за богослужбена книга што содржи песнопенија и молитвени текстови наменети за великопосниот период. Од ракописот се зачувани 101 пергаментен лист, со димензии од приближно 27,5 на 19,5 сантиметри. Ракописот не е целосно зачуван, бидејќи недостигаат повеќе негови листови.

Текстот е напишан со кирилско писмо, но на 56 места се среќаваат глаголски букви, зборови и цели изрази. Овие глаголски траги се силен показател дека писарот користел постара глаголска предлошка и дека глаголската писмена традиција долго се одржувала во Македонските книжевни средини.

Ракопис на Георги Граматик

Од зачуваните записи се дознава дека ракописот го пишувал Георги Граматик. Во македонската научна литература најчесто се наведува дека тој потекнувал од селото Вапа во Дебарско, а ракописот го пишувал во селото С’лп во Кичевско.

Правописните, фонетските и јазичните особености на Битолскиот триод го поврзуваат со Охридската книжевна школа. Во него се забележуваат црти од живиот западномакедонски говор, поради што ракописот има особено значење за историската дијалектологија и за проучувањето на развојот на македонскиот јазик.

Покрај песнопенијата од византиските химнографи, во Триодот се застапени и словенски химнографски состави, меѓу кои се издвојуваат трипеснеците на Константин Презвитер.

Во ракописот се присутни и екфонетски знаци. Тие биле поставувани над одделни зборови за да му укажат на читацот или пејачот како гласовно да го изведува богослужбениот текст. Битолскиот триод се издвојува и по украсните иницијали, црвеното мастило и богатиот плетен орнамент.

Од Македонија во 1907 година бил однесен во Бугарија

Според објавените податоци, ракописот во 1898 година бил донесен од околината на Битола во тогашното Бугарско трговско агентство во градот. Таму, во 1907 година, го пронашол бугарскиот историчар и собирач на старини Јордан Иванов.

По неговото пронаоѓање, Битолскиот триод бил однесен од Македонија во Бугарија. Денес се чува во ракописната збирка на Научниот архив на Бугарската академија на науките во Софија, под сигнатура број 38.

Факт е дека ракописот потекнува од Македонија, дека бил пронајден во Битолско и дека во 1907 година завршил во Бугарија.

Во достапните каталошки податоци, меѓутоа, не се наведува документ што јасно би ги објаснил условите под кои ова македонско книжевно наследство било изнесено од земјата.

Бугарското присвојување на ракописот

Иако потекнува од македонските книжевни средишта, бугарската историографија го претставува Битолскиот триод како „среднобугарски книжевен споменик“.

Македонската медиевистика, пак, го определува како ракопис од македонската редакција на старословенскиот јазик, создаден во традицијата на Охридската книжевна школа.

Неговото географско потекло, записите на писарот, јазичните особености и западномакедонските говорни црти се факти што го определуваат Битолскиот триод како неразделен дел од македонското средновековно книжевно и културно наследство.

Битолскиот триод не е само стара богослужбена книга. Тој е материјален сведок за вековната писменост во Македонија, за продолжувањето на кирилометодиевската традиција и за богатото книжевно наследство создавано во македонските духовни и културни средишта.

Најново од: Култура и туризам

Неолитска култура на Централниот Балкан и на Егејот

Во Тесалија, под името Сескло или прото-сескло, културата по локалитетот покрај Volos, потоа уште Pirosasos, па Ahilon, Agrissa, Otzaki, Sufli и Tsani култури. Следат културите: Elatia во Фокида, Heronea во Беотија, Nea Makri во Атика, Корин, Спарта и Лерна на Пелопонез, Knos и Kato лерапетра на Крит, Amorgos, Lemnos итн. на егејските острови. Археолошките наоди […]

Асеманово евангелие е средновековен македонски книжевен споменик

На фотографијата се гледаат два столба со глаголски текст и големи црвени иницијали. Страницата е дело на калиграфот Георги Гоце Дуртаноски, кој со својот препис го доближува до денешниот читател изгледот на еден од најстарите зачувани словенски ракописи – Асемановото евангелие. Глаголски ракопис од X–XI век Асемановото евангелие е напишано на старословенски јазик со обла […]

„Св. Преображение“ во Зрзе – од пештерните испосници до средновековниот иконопис

На врвот на бигорната карпа западно од прилепското село Зрзе се издига манастирската црква „Св. Преображение“. Под неа, по падините на карпата, се зачувани остатоци од монашка населба чии почетоци археолозите ги датираат кон крајот на IX век. Кога во XIV век била подигната црквата на горното плато, во пештерите под неа веќе со векови […]

Ангелот од Курбиново и загатката за непознатиот ктитор

Опис од приложената фотографија: Западната фасада на црквата „Свети Ѓорѓи“ во Курбиново, Преспа. На падините над Преспанското Езеро, кај селото Курбиново, стои еднокорабната црква „Свети Ѓорѓи“. Зад нејзината едноставна камена фасада е зачуван еден од највпечатливите фрескоживописи од крајот на XII век. Меѓу насликаните ликови, погледот најдолго се задржува на архангелот Гаврил. Наборите на неговата […]

Манастирот „Св. Рожденство на Пресвета Богородица“ во Согле

На околу три километри од селото Согле, во шумскиот предел на Азот, се наоѓа манастирот „Св. Рождество на Пресвета Богородица“. Комплексот е на територијата на Општина Чашка, на околу 30 километри југозападно од Велес. Од селото до манастирот води земјен пат. Манастир изграден со помош на околните села За почетоците на манастирот има малку пишани […]

Марко Цепенков – човекот што го зачува македонското народно богатство од заборав

На 7 ноември 1829 година е роден Марко Цепенков, еден од најзначајните македонски собирачи на народни умотворби, писатели и етнографи. Со својата долгогодишна и посветена работа оставил непроценливо наследство за македонската култура, јазик и народна традиција. Неговата собирачка дејност започнала во 1856–1857 година, поттикната од учителот и преродбеник Димитар Миладинов. Средбата со Миладинов му дала […]

Стенчевска тврдина и Тумба: богато археолошко наследство во Полог

Колаж од археолошки цртежи на монети, накит и други предмети пронајдени во Стенчевската тврдина.   Над селото Стенче се издигаат остатоците од стар утврден град, а во неговата околина се наоѓа неолитска населба чии почетоци се поврзуваат со животот на овој простор пред околу 8.000 години. Заедно, овие локалитети сведочат за богатото културно и историско […]

Ланга и Голо Брдо – камени кули, планински предели и културно наследство што заслужува да се открие

Камените куќи на Ланга, природните убавини на нејзината околина и богатата традиција на Голо Брдо во кое културата и природата се доживуваат заедно. Ланга, на албански Llangë, административно припаѓа на единицата Стеблево во општина Либражд. Селото привлекува внимание со својата положба меѓу шумите и карпестите падини, но особено со впечатливите камени градби што му даваат […]

To top