Македонска Нација
Битолскиот триод е еден од најзначајните средновековни книжевни споменици од Македонија. Напишан е на пергамент со кирилско писмо, но содржи бројни глаголски вметнувања и јазични особености карактеристични за западномакедонските говори и за Охридската книжевна школа.
Битолскиот триод, познат и како Кичевски триод, претставува исклучително вреден македонски средновековен ракопис. Во науката најчесто се датира во втората половина, односно во последната четвртина на XII век, иако во одделни извори се среќава и поинакво датирање.
Станува збор за богослужбена книга што содржи песнопенија и молитвени текстови наменети за великопосниот период. Од ракописот се зачувани 101 пергаментен лист, со димензии од приближно 27,5 на 19,5 сантиметри. Ракописот не е целосно зачуван, бидејќи недостигаат повеќе негови листови.
Текстот е напишан со кирилско писмо, но на 56 места се среќаваат глаголски букви, зборови и цели изрази. Овие глаголски траги се силен показател дека писарот користел постара глаголска предлошка и дека глаголската писмена традиција долго се одржувала во Македонските книжевни средини.
Ракопис на Георги Граматик
Од зачуваните записи се дознава дека ракописот го пишувал Георги Граматик. Во македонската научна литература најчесто се наведува дека тој потекнувал од селото Вапа во Дебарско, а ракописот го пишувал во селото С’лп во Кичевско.
Правописните, фонетските и јазичните особености на Битолскиот триод го поврзуваат со Охридската книжевна школа. Во него се забележуваат црти од живиот западномакедонски говор, поради што ракописот има особено значење за историската дијалектологија и за проучувањето на развојот на македонскиот јазик.
Покрај песнопенијата од византиските химнографи, во Триодот се застапени и словенски химнографски состави, меѓу кои се издвојуваат трипеснеците на Константин Презвитер.
Во ракописот се присутни и екфонетски знаци. Тие биле поставувани над одделни зборови за да му укажат на читацот или пејачот како гласовно да го изведува богослужбениот текст. Битолскиот триод се издвојува и по украсните иницијали, црвеното мастило и богатиот плетен орнамент.
Од Македонија во 1907 година бил однесен во Бугарија
Според објавените податоци, ракописот во 1898 година бил донесен од околината на Битола во тогашното Бугарско трговско агентство во градот. Таму, во 1907 година, го пронашол бугарскиот историчар и собирач на старини Јордан Иванов.
По неговото пронаоѓање, Битолскиот триод бил однесен од Македонија во Бугарија. Денес се чува во ракописната збирка на Научниот архив на Бугарската академија на науките во Софија, под сигнатура број 38.
Факт е дека ракописот потекнува од Македонија, дека бил пронајден во Битолско и дека во 1907 година завршил во Бугарија.
Во достапните каталошки податоци, меѓутоа, не се наведува документ што јасно би ги објаснил условите под кои ова македонско книжевно наследство било изнесено од земјата.
Бугарското присвојување на ракописот
Иако потекнува од македонските книжевни средишта, бугарската историографија го претставува Битолскиот триод како „среднобугарски книжевен споменик“.
Македонската медиевистика, пак, го определува како ракопис од македонската редакција на старословенскиот јазик, создаден во традицијата на Охридската книжевна школа.
Неговото географско потекло, записите на писарот, јазичните особености и западномакедонските говорни црти се факти што го определуваат Битолскиот триод како неразделен дел од македонското средновековно книжевно и културно наследство.
Битолскиот триод не е само стара богослужбена книга. Тој е материјален сведок за вековната писменост во Македонија, за продолжувањето на кирилометодиевската традиција и за богатото книжевно наследство создавано во македонските духовни и културни средишта.
