Мобилизацијата на бугарските европратеници околу Вториот протокол покажува дека спорот одамна не е за историјата, туку за зачувување на механизмот со кој Софија го условува македонскиот европски пат.
Вознемиреноста не е присутна само во Софија, туку и во редовите на СДС и Венко Филипче, бидејќи евентуалното исфрлање на Вториот протокол од извештајот би претставувало тежок удар за политиката со која со години ги убедуваа граѓаните дека бугарските барања се неизбежен услов за европската иднина на Македонија.
Додека Македонија со години е изложена на политички условувања и блокади што немаат никаква врска со европските критериуми, последните реакции од Софија откриваат една важна вистина – Бугарија стравува од губење на инструментот преку кој досега вршеше притисок врз македонскиот европски пат.
Вознемиреноста што деновиве ја покажуваат бугарските политичари, европратеници и медиуми околу можноста од конечниот извештај на Европскиот парламент за Македонија да биде отстрането директното повикување на Вториот протокол, зборува повеќе од сите официјални соопштенија.
Ако стануваше збор само за технички документ, како што често тврди Софија, тогаш немаше да постои ваква мобилизација на целата бугарска политичка сцена. Наместо тоа, гледаме координирана акција за лобирање во европските политички семејства, притисоци врз европратеници и јавна кампања со која се настојува да се зачува формулацијата што Бугарија ја смета за свое најсилно политичко оружје.
Предлогот на известувачот Томас Вајц за бришење на ставот 73 од извештајот отвори прашање што Софија очигледно не сака да биде поставено: дали историските спорови, толкувањата на минатото и работата на историските комисии навистина треба да бидат дел од европскиот процес на една држава кандидат?
Токму тука се крие суштината на проблемот.
Со години Бугарија се обидува билатералните историски несогласувања да ги претвори во европски услов за Македонија. Наместо критериуми поврзани со владеење на правото, борба против корупцијата, економски развој или демократски стандарди, фокусот се префрла кон прашања за историски личности, учебници, споменици и интерпретации на минатото.
Затоа Софија толку силно инсистира на Вториот протокол. Не затоа што тој е клучен за европската иднина на регионот, туку затоа што преку него се одржува механизмот со кој Македонија може постојано да биде изложена на нови условувања.
Особено значајно е што во извештајот останува ставот дека историските толкувања не претставуваат формален критериум за членство во Европската Унија. Тоа е принцип што одамна требаше да биде неспорен. Европската Унија е политичка и економска заедница изградена врз заеднички вредности, а не врз наметнати историски интерпретации.
Реакциите на бугарската потпретседателка Илијана Јотова дополнително ја откриваат нервозата во Софија. Нејзините предупредувања за можноста да отпаднат делови од текстот покажуваат дека Бугарија многу добро разбира оти во Европскиот парламент расте свеста дека идентитетските и историските прашања не смеат да станат алатка за блокирање на европската интеграција на цели народи.
Во суштина, расправата околу Вториот протокол е многу повеќе од расправа за еден амандман.
Тоа е судир меѓу два концепта за Европа.
Едниот концепт ја гледа Европската Унија како заедница во која државите напредуваат според јасно утврдени европски критериуми.
Другиот концепт се обидува европските институции да ги претвори во арена за билатерални историски пресметки и национални агенди.
Затоа 6 јули ќе биде важен датум не само за Македонија, туку и за кредибилитетот на Европскиот парламент. Прашањето е дали европратениците ќе дозволат европската политика да биде заложник на историски спорови или ќе испратат порака дека иднината на Европа не смее да се гради врз негирање на идентитети, јазици и национално достоинство.
Колку повеќе Софија се плаши од бришењето на Вториот протокол, толку појасно станува дека токму таму се наоѓа суштината на спорот. А суштината не е европската иднина на Македонија, туку обидот преку европски механизми да се одржува постојан политички притисок врз македонскиот народ, неговата историја, јазик и идентитет.
Европа треба да биде место на еднаквост и почитување, а не простор каде што посилниот сосед добива право да ја пишува историјата на помалиот.
Колку повеќе Софија стравува од бришењето на Вториот протокол, толку поочигледна станува и нервозата кај СДС и Венко Филипче, бидејќи паѓањето на овој механизам би било пораз и за бугарската стратегија на условувања и за домашните политичари кои со години беа нејзини најгласни промотори.