Повеќе од два и пол века по укинувањето на Охридската архиепископија, стиховите на Прличев продолжуваат да одекнуваат како сведоштво за една историска неправда и како потсетник на вековната борба за зачувување на духовниот и националниот идентитет. Токму затоа „1762 лето“ не е само песна за минатото, туку и порака до идните поколенија дека народот кој ја памети својата историја полесно ја чува својата слобода, вера и самобитност.
Меѓу највпечатливите дела на македонската преродбенска литература посебно место зазема песната „1762 лето“, позната и како „Песна за патрикот“, создадена од големиот охридски преродбеник Григор Прличев. Оваа песна не е само литературно дело, туку и историско сведоштво за еден од најтрагичните настани во духовната историја на македонскиот народ – укинувањето на Охридската архиепископија во 1767 година.
Охридската архиепископија со векови претставувала духовен, просветен и национален столб на македонскиот народ. Основана врз традициите на Самоиловата држава и делото на светите Климент и Наум Охридски, таа успеала да го зачува православието, словенската писменост и народната самобитност низ најтешките историски премрежија.
Во песната Прличев го опева моментот кога од Цариград пристигнува гласник со наредба последниот охридски архиепископ Арсениј да биде отстранет од својот престол. Народот е собран во црквата „Свети Климент“, каде што архиепископот за последен пат ги благословува своите верници и со солзи во очите им ја претскажува тешката иднина што ги очекува по укинувањето на Архиепископијата.
Посебна сила на песната е нејзината пророчка порака.
Прличев преку ликот на Арсениј предупредува дека по укинувањето на Охридската архиепископија ќе настапат поделби, туѓи влијанија и духовно поробување. Во стиховите се чувствува стравот дека народот ќе остане без својот духовен заштитник и дека меѓу браќата ќе се всели раздор. Токму затоа „1762 лето“ не е само песна за еден историски настан, туку и опомена за значењето на духовното и националното единство.
Историски гледано, Охридската архиепископија била укината во 1767 година под силен притисок на Цариградската патријаршија. Со тоа завршила една повеќевековна црковна традиција која претставувала симбол на духовната самостојност на македонските православни христијани.
Последниот архиепископ Арсениј бил принуден да се откаже од својот престол, а епархиите биле ставени под јурисдикција на Цариградската патријаршија. Песната била особено популарна во Охрид и низ Македонија во втората половина на XIX век.
Според сведоштвата на современиците, таа силно влијаела врз националната и духовната свест на народот и се пеела како колективен спомен на изгубената Охридска архиепископија. Подоцна била изведувана од бројни македонски музички состави и останала дел од културното наследство на Македонија.
Денес, повеќе од еден век по смртта на Григор Прличев, „1762 лето“ продолжува да живее како една од најмоќните историски песни во македонската книжевност. Во неа се испреплетени болката за изгубената духовна слобода, љубовта кон татковината и надежта дека народот никогаш нема да го заборави своето минато.
Токму затоа „1762 лето“ останува бесмртен споменик на македонската историска меморија и едно од најсилните сведоштва за местото што Охридската архиепископија го имала во животот на македонскиот народ.
Извадок од песната „1762 лето“ („Песна за патрикот“)
1762 лето в Охрида од Цариграда дошел салаор
Еј! Дошел салаор.
Се претставил пред Арсенја, наша Патрика честнаго
и му рек’л слово горко, слово жалостно.
Еј! Слово жалостно.
Царска волја е да тргнеш, денеска за Цариграда
на тебе од врли Грци, голем поплак е.
Еј! Голем поплак е.
Собрал патрик свое стадо, в црква свјати Климентова
благослов им дал последен, р’це заплетил.
Еј! Р’це заплетил.
Слушајте ме мили чеда, јас ќе идам в Цариграда,
на мене од врли Грци голем поплак е.
Еј! Голем поплак е.
Грцкиј патрик ќе ни строши славна Охридска Столица
и мене до смрт ќе држи в заточение.
Еј! В заточение.
Ќе прати владици Грци, лицем светци, срцем в’лци,
ќе ве дават, ќе ве стрижат, ќе м’лзат до крв.
Еј! Ќе молзат до крв.
Меѓу народа ќе сејат несогласје и раздори,
да се мразат син со татка и со брата брат.
Еј! И со брата брат.
Овие стихови се меѓу најпознатите во македонската книжевна традиција и ја пренесуваат болката поради укинувањето на Охридската архиепископија и стравот од духовното и националното разединување што следувало по тој чин.
