УМЕТНОСТА Е УМЕЕЊЕ, ОДРАЗ НА УБАВОТО, СТОЛБ НА ЧОВЕЧКОТО ИСКУСТВО
Што значи зборот уметност. Во есејот „Немаме од што да се плашиме, но…“ од 1961 година, италијанскиот писател Еуџенио Монтале вели дека под уметничко дело се подразбира секој израз што е конкретизиризан во некој предмет што предизвикува естетско задоволство и што е намерно изработен за таа цел. Најприфатлива дефиниција за поимот уметност е човекочкото творење, човековите креативни дејствија.
Уме – умеење, познавање на вештини и занаети, одраз на убавото. Во денешно време уметноста се гледа како да е луксуз кој служи само да се промовира во уметничи салони. Луѓето и во праисторијата креирале, создавале неверојатни уметнички дела и никогаш не го сфаќале тоа така. Уметност е кога таа допира до сетилата на човекот и без да бидат признати авторите како уметници.
Абориџините како австралиско домородно население, сликале на кора од дрво, на ткаенини и платно и тоа во пустините. Нивната традиција се смета за најстара во светот а нивните уметнички изразувања започнале уште пред 30 000 години.
Уметноста игра клучна улога во една земја преку обликување и изразување на нејзиниот културен идентитет, зачувување на историјата и традициите, негување чувство за заедница и припадност, обезбедување на платформа за социјални коментари и дејствување како моќна алатка за промовирање на разбирање и единство меѓу различните популации.
Во суштина, уметноста помага да се дефинира „кои сме ние“ како нација преку доловување на суштината на нашите верувања, искуства и вредности преку креативно изразување.
Една од најпознатите слики во светот – Мона Лиза од Леонардо Да Винчи, насликана во 1503 година, и ден денес восхитува и го пленува светот. Мона Лиза е симбол на уметничка креативност и исконска, ненадминлива убавина. Фасцинантно е како Да Винчи мајсторски ја отслика нејзината насмевка, која колку повеќе ја гледаш толку повеќе откриваш, де се смее, де исчезнува, за пак да се врати… И ако би се вратила сигурно ќе ја потврди безвременската убавина на уметничкото дело. Познатите слики имаат влијание врз генерации уметници и продолжуваат да ја инспирираат и пленат публиката. Тие исто така помогнаа да се обликуваат перцепциите за реалноста и времето
Уметноста го премостува јазот помеѓу различните култури и временски периоди, нуди универзален јазик кој ги надминува зборовите. Уметноста ја подобрува нашата околина, правејќи ги просторите поживописни и позначајни. Самиот креативен процес поттикнува иновации и критичко размислување, суштински вештини во денешниот свет.
Уметничките програми во заедницата нудат инклузивни простори каде што поединците можат да се поврзат и да заздрават преку креативност. Овие иницијативи често се фокусираат на маргинализираните групи, обезбедувајќи чувство на припадност и зајакнување. Со поттикнување на емоционалната отпорност и социјалните врски, уметничката терапија придонесува за целокупното здравје и благосостојба на заедницата.
Голема е улогата на уметноста и во образовниот систем на една земја.
Интегрирањето на уметноста во образованието го подобрува когнитивниот и социјалниот развој. Креативните активности поттикнуваат имагинација, критичко размислување и вештини за решавање проблеми. Истражувањата покажаа дека студентите ангажирани во уметноста имаат подобри академски резултати и покажуваат повисоки нивоа на емпатија и соработка.
Програмите за уметничко образование, исто така, промовираат свест за културата. Со изложување на студентите на различни уметнички традиции, овие програми поттикнуваат почит кон различните перспективи и поттикнуваат поинклузивен поглед на светот. Уметничките едукатори играат витална улога во негувањето на идните генерации креативни мислители и иноватори.
Како што се развива технологијата, погледите на уметноста се менуваат. Дигиталната уметност, виртуелната реалност и вештачката интелигенција ги прошируваат можностите за креативно изразување. Овие иновации ја демократизираат уметноста, ја прават подостапна за глобалната публика и поттикнуваат нови форми на уметничка соработка.
И покрај овие достигнувања, основната улога на уметноста во општеството останува непроменета. Продолжува да не инспирира, предизвикува и поврзува. Со прифаќање и на традицијата и на иновациите, можеме да се погрижиме уметноста да остане витална и динамична сила во обликувањето на културата во едно општество.
Уметноста не само што го отсликува нашиот свет, туку и го обликува, поттикнувајќи врски и инспирирајќи напредок. Без разлика дали игра улога во зачувување на културата, социјален активизам, економски придонеси, јавен ангажман, терапевтски придобивки, образование или идни иновации, уметноста останува суштински столб на човечкото искуство.
Додека уметниците продолжуваат да се движат низ светот кој постојано се менува, присуството и влијанието на уметноста нè потсетуваат на нашата заедничка хуманост и на безграничните можности за креативно изразување.
Mакедонија не само што изобилува со уметност туку секогаш била привлечна и инспиративна за сликарите, археолозите, музичарите. Па така и италијанскиот уметник Алфонсо Каради направил уметнички слики од градови и села во Македонија. Алфонсо бил роден на 8 февруари 1889 година во Кастелнуово ди Соти, починал во Милано на 4 февруари 1972 година. Живеел и работел во Милано. Студирал на Академијата ди Брера 1905-6 и во студиото на дизајнерот Антонио Ровескали (1905-12). Бил воен сликар во Првата светска војна и ја посетил Македонија околу 1918 година. Три негови македонски слики во масло се репродуцирани на разгледници во 1918 година. Исто така едно дело со наслов „Ала Фонте во Македонија“ беше на аукција од аукциската куќа Финарте, Милано на 09 јуни 1998 година.
Алфонсо ги опфаќа своите слики кои направил во период од 15 години во неговиот лексикон за кој рекол:
‚Овој лексикон е резултат на мојот 15-годишен период на истражување и документирање на личностите и уметничките дела на странските сликари, скулптори, илустратори и фотографи кои посетиле различни места на територијата на Македонија, создавајќи уметнички дела таму во период од 100 години, т.е. помеѓу 1850. Нивното присуство и уметнички дела во македонското опкружување претставуваат забележително културно наследство со меѓународната поврзаност на етничките Македонци, како и на сите етникуми кои живеат на живописната територија на Македонија. Верувам дека нивните уметнички дела, инспирирани и создадени низ Македонија, не обединуваат сите нас во овие предизвикувачки времиња и под фактите и вредностите на уметничката убавина”.
Уметноста е сведок на вистинската историја на Македонија. Секоја педа земја содржи податоци за нејзината долга и посебна историја. Maкедонија од Бога створена, земја која е неисцрпна инспирација за уметниците и која може да биде подобра и многу да даде. Земја на исконот, земја каде се е во вистинска големина, и архитектурата и луѓето кои се живи паметници, и се најефективна демонстрација на своите потомци. Македонија не е приватна своина, таа е земја на народот која многу изгуби многу од својата територија благодарение на потписите за некакви си договори кои ги потпишуваа во минатото но и во поновата историја. Да се врати името, знамето, достоинството на Македонците, онаа Македонија за која се бореа нашите претци.
Гордана Димовска
Колумнист
Мелбурн, Австралија
