Од своето формирање во 1990 година како наследник на Сојузот на комунисти, СДС играше клучна улога во креирањето на политиките на независна Македонија. Но, наместо таа улога да значи јакнење на суверенитетот, институциите и националните позиции, низа конкретни одлуки донесени од оваа партија оставија долгорочни негативни последици врз државните интереси.
Во тој период беа донесени одлуки кои оставија долгорочни последици врз државниот и националниот идентитет. Наместо заштита на македонскиот јазик, име, знаме, историја и државно достоинство, јавноста гледаше како црвените линии се бришат една по една, а секое ново отстапување се продаваше како „европска иднина“ или „неминовен компромис“.
Паралелно со тоа, СДС создаде систем во кој институциите беа партизирани, правдата селективна, а корупцијата толерирана кога доаѓаше од „своите“.
Наместо држава на еднакви правила, беше изградена држава на привилегирани функционери и политички елити, додека граѓаните плаќаа цена преку сиромаштија, иселување и губење на надежта.
Особено загрижува фактот што и денес, кога СДС е во опозиција, нема вистинска самокритика ниту јасна дистанца од погрешните политики од минатото. Напротив, реториката останува иста – минимизирање на штетите, обвинување на сите други и избегнување одговорност за направените отстапки и промашувања.
Историјата на СДС во независна Македонија е историја на пропуштени шанси и погрешни приоритети. Наместо да биде столб на државноста, оваа партија пречесто беше симбол на политика што ја слабеше државата одвнатре и ја правеше ранлива однадвор.
Затоа, оценката дека СДС од своето формирање до денес води политика спротивна на македонските државни интереси не е политички слоган, туку заклучок што произлегува од три децении конкретни одлуки и последици.
1. Политиката на попуштање во 1990-тите и економскиот колапс
Во раните години на независноста, владите предводени или доминирани од СДС спроведоа хаотична и нетранспарентна приватизација, позната како „транзициски модел“, која резултираше со:
- уништување на стотици индустриски капацитети,
- масовна невработеност,
- создавање олигархиска елита блиска до власта.
Наместо да се изгради национална економска стратегија, СДС дозволи распродажба на државниот капитал без јасни критериуми, што трајно ја ослабна економската основа на државата и ја направи зависна од странски кредити и донации.
2. Прифаќање на референцата ФИРОМ
Во 1993 година, Македонија беше примена во ОН под референцата „поранешна југословенска република Македонија“, одлука која СДС ја прифати без сериозна внатрешна дебата и без стратегија за заштита на државното име. Оваа одлука создаде преседан – дека македонскиот идентитет и име се предмет на преговори, што подоцна доведе до уште подлабоки отстапки.
3. Рамковниот договор
Иако Охридскиот рамковен договор од 2001 година беше неопходен за мир, владите на СДС подоцна спроведоа еднострана и политички мотивирана имплементација, со:
- партизација на принципот на правична застапеност,
- етнизација на институциите,
- создавање паралелни системи во администрацијата.
Наместо градење функционална мултиетничка држава, се продлабочија поделбите и се ослабна унитарниот карактер на државата.
4. Законот за употреба на јазиците (2017)
Една од најконтроверзните одлуки на СДС е донесувањето на Законот за употреба на јазиците, без широк консензус и спротивно на мислењата на стручната јавност. Законот:
- го прошири албанскиот јазик на целата територија,
- ја оптовари администрацијата,
- отвори уставни дилеми кои сè уште немаат правна разрешница.
Оваа одлука не произлезе од потреба на државата, туку од коалициски пазар со ДУИ.
5. Преспанскиот договор – „трајна“ промена на државното име
Најтешката и најдалекусежна одлука донесена од СДС е Преспанскиот договор (2018). Со него:
- беше променето уставното име на државата,
- беа редефинирани елементи на националниот идентитет,
- беа отворени механизми за надворешен надзор врз историјата и образованието.
И покрај ветувањата за брза ЕУ интеграција, Македонија остана надвор од ЕУ, што го прави овој договор пример за неповратна отстапка без соодветен резултат.
6. Францускиот предлог и бугарското вето (2022)
СДС прифати рамка за преговори со ЕУ која ја внесе бугарската интерпретација на историјата и идентитетот во европскиот процес. Со тоа:
- билатералниот спор со Бугарија стана европски проблем на Македонија,
- македонскиот јазик и идентитет беа индиректно условени,
- државата се најде во подредена позиција без јасни гаранции.
Кога се анализираат конкретните одлуки, станува јасно дека проблемот со СДС не е реторички, туку структурен и континуиран. Од економскиот модел на 90-тите, преку идентитетските отстапки, до прифаќање на надворешни условувања.
СДС покажа дека нема јасна црвена линија кога станува збор за државните интереси.
Затоа, оценката дека СДС од своето формирање до денес води политика спротивна на интересите на македонската држава не е партиска квалификација, туку аналитички заклучок заснован врз конкретни политички одлуки и нивните последици.
