Македонска Нација
Тринаесетти август зазема значајно, но и трагично место во македонската историја. На овој ден се одбележуваат херојската погибија на Питу Гули и востаниците на Мечкин Камен, загинувањето на воденскиот војвода Лука Иванов, убиството на петтемина струмички студенти и потпишувањето на Охридскиот рамковен договор.
Овој календар е посветен на настаните и личностите од цела Македонија, вклучувајќи ги Егејскиот и Пиринскиот дел на Македонија, како и македонските области Мала Преспа и Голо Брдо.
1903 – Херојската погибија на Питу Гули на Мечкин Камен
На 13 август 1903 година, односно на 31 јули според тогашниот стар календар, кај Мечкин Камен се одиграла една од најхеројските битки на Илинденското востание.
По создавањето на Крушевската Република, бројната османлиска војска тргнала во напад за повторно да го освои Крушево. Војводата Питу Гули со својата чета ја зазел положбата на Мечкин Камен и решил да го брани градот.
Во нерамноправната борба загинале Питу Гули, знаменосците Ѓорѓи Димев и Нове Смугре и голем број македонски востаници. Нивната саможртва го претворила Мечкин Камен во вечен симбол на борбата за слобода и самостојна македонска држава.
Питу Гули е роден во 1865 година во Крушево. Неговото име останува неразделно поврзано со Илинден, Крушевската Република и македонскиот идеал за слобода.
1906 – Загина воденскиот војвода Лука Иванов
На 13 август 1906 година кај Влашките Колиби на планината Кожуф, во борба со грчки андартски чети, загинал македонскиот револуционер и војвода Лука Иванов.
Тој бил учесник во Илинденското востание, а како војвода дејствувал во Воденско, Костурско, Ениџевардарско, Кичевско и Крушевско. Особено значајна била неговата дејност во Егејскиот дел на Македонија, каде што го заштитувал македонското население во еден од најтешките периоди на вооружени судири и туѓи пропаганди.
Неговата погибија на Кожуф е дел од големата жртва што ја поднеле македонските револуционери во одбраната на народот и на македонското револуционерно дело. Историскиот запис за неговата погибија ја истакнува неговата дејност во повеќе македонски области.
1951 – Убиени петтемина струмички студенти
На 13 август 1951 година кај селото Дорломбос на планината Беласица биле убиени петтемина струмички студенти: Мирко Пецев, Борис Белев, Стево Топчев, Ѓорги Јармов и Ѓорги Костуранов.
Момчињата, на возраст од 18 до 23 години, биле прогласени за непријатели на тогашната комунистичка власт. Според официјалното образложение, тие наводно се обиделе да ја преминат границата. Нивните семејства и голем дел од јавноста со децении бараа целосно расветлување на случајот.
Трагедијата позната како „Струмичката петорка“ останува едно од најболното поглавја од поновата македонска историја и сведоштво за политичките прогони во времето по Втората светска војна. Записот за Струмичката петорка ги наведува имињата и околностите на нивното убиство.
1995 – Почина оперскиот уметник Симеон Гугуловски
На 13 август 1995 година во Софија починал Симеон Гугуловски, македонски оперски уметник и долгогодишен солист на Операта при Македонскиот народен театар.
Гугуловски е роден во Солун во 1941 година. Покрај оперската дејност, тој изведувал и македонски народни и родољубиви песни, преку кои ја изразувал својата силна приврзаност кон Македонија. Неговото потекло од Егејскиот дел на Македонија и уметничката работа во Скопје претставуваат уште една потврда за единството на македонскиот културен простор.
2001 – Потпишан Охридскиот рамковен договор
На 13 август 2001 година во Скопје бил потпишан Охридскиот рамковен договор, со кој политички завршила кризата и вооружениот конфликт во Република Македонија.
Документот го потпишале тогашниот претседател Борис Трајковски и лидерите на четирите најголеми политички партии: Љубчо Георгиевски, Бранко Црвенковски, Арбен Џафери и Имер Имери. На потпишувањето присуствувале и претставници на меѓународната заедница.
Договорот предвидел уставни и законски измени поврзани со децентрализацијата, употребата на јазиците, правичната застапеност и односите меѓу заедниците. Тој останува еден од најзначајните, но и најдискутираните политички документи во поновата историја на Република Македонија. Основниот календарски запис го наведува неговото потпишување на 13 август 2001 година.
Егејска и Пиринска Македонија, Мала Преспа и Голо Брдо – една историска меморија
Македонскиот историски календар не завршува на денешните државни граници. Борбата, културата и духовното наследство на македонскиот народ се создавале во сите делови на Македонија.
На 13 август се сеќаваме на воденскиот војвода Лука Иванов, кој дејствувал во повеќе области на Егејскиот дел на Македонија, како и на Симеон Гугуловски, роден во Солун. Го одбележуваме и делото на преспанецот Трајко Китанчев, чиј живот ги поврзал Преспа, Солун и македонската емиграција во Софија.
Истовремено, со почит се потсетуваме на Македонците во Пиринскиот дел на Македонија, Мала Преспа и Голо Брдо, кои низ многу историски премрежиња ги зачувале македонскиот говор, песна, обичаи, цркви и народна свест. Иако за 13 август не се утврдени посебни, доволно потврдени календарски настани од секој од овие краишта, тие се неразделен дел од заедничката македонска историска и културна меморија.
Од Мечкин Камен и Крушево, преку Воден, Костур и Солун, до Пирин, Преспа и Голо Брдо, опстојува едно наследство – наследството на македонскиот народ и неговата вековна борба за слобода, достоинство и национално самочувство.
Вечна им слава на борците и дејците кои животот и делото ѝ ги посветиле на Македонија!
