Една насловна страница од грчкиот весник „Πατρίς“, објавена на 27 октомври 1912 година, отвора непријатно прашање за современиот грчки историски наратив.
На неа, со големи букви, пишува: „Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΚΑΤΕΚΤΗΘΗ ΧΘΕΣ ΔΙΑ ΤΟΥ ΞΙΦΟΥΣ“
Во превод: „Солун вчера беше освоен со меч.“
Ова не е македонска интерпретација, ниту современа пропаганда. Тоа се зборови отпечатени во тогашниот грчки печат, во време на Првата балканска војна. Насловната страница е репродуцирана во публикација на грчката статистичка служба, со наведена атрибуција до Библиотеката на грчкиот парламент.
Документот постои. Насловот е јасен. Прашањето е зошто денес истиот настан речиси исклучиво се претставува како „ослободување“.
На 26 октомври 1912 година, по воени преговори и предавањето на османлиската власт, грчката војска ја презела контролата врз Солун. Денешна Грција го одбележува тој датум како ослободување. Но, весникот од тоа време избрал збор што значи „освојување“ — формулација што ја нагласува воената победа и преземањето на градот.
Тоа не ја решава целата историја на Солун, но јасно покажува дека историските настани можат да се претставуваат со различни зборови и различни национални толкувања.
За Македонците, суштината е уште поширока: историјата на Солун не започнува во 1912 година, а неговото минато не може да се сведе на историјата на една современа држава. Градот минувал низ различни империи и политички системи, а неговото население било повеќенационално и повеќејазично. Ниту денешните граници можат да се проектираат врз сите претходни векови, ниту една национална приказна може да го избрише сложеното минато.
Затоа, прашањето за грчката историографија е едноставно: ако зборуваме за историски факти, зошто да не ги прифатиме и зборовите на сопствениот печат од 1912 година?
Историјата не се менува со промена на зборовите. А старите документи понекогаш поставуваат прашања што денешните национални наративи би сакале да ги избегнат.
Извор на приложената насловна страница, според доставената атрибуција: грчкиот весник „Πατρίς“, 27 октомври 1912 година; репродукција во публикација на грчката статистичка служба, со наведување на Библиотеката на грчкиот парламент.
