Во книгата „Судени за Македонија“, Стојан Ристески ја забележува затворската голгота на Ангеле Мувчески од Требеништа, Охридско, познат како Ангеле Македонецот. Неговата приказна се одвива меѓу политичкото дејствување во емиграцијата, полициските испитувања, две судски постапки и долгите месеци во изолација. Според податоците што ги наведува авторот, од вкупно 42 месеца поминати во затвор и притвор, дури 34 месеци ги издржал во самици и келии.
На страниците посветени на него се испреплетуваат судски решенија, обвинителни акти и неговото писмено сведоштво од 24 март 1993 година. Во нив останала и една средба со Драган Богдановски во Идризово, по која, според сведоштвата пренесени во книгата, следувале нови казнувања и продолжување на затворскиот живот.
Мувчески бил поврзан со македонското политичко организирање во странство. Во своите сеќавања наведува дека кон средината на 1971 година се зачленил во ОКМ, а подоцна бил избран за секретар на поткомитетот за Белгија. Учествувал и во работата на македонскиот емигрантски клуб „Илинден“ во Брисел, каде што работел до заминувањето во 1972 година. За него организирањето на иселениците било начин да се одржува македонската свест и да се дејствува за слободна и обединета Македонија.
По враќањето од Австрија и предавањето на југословенските власти, започнале испитувањата. Во своето сведоштво тој опишува како, по краток престој во Словенија, бил донесен во Охрид. Прашањата се однесувале на неговите патувања, врските во емиграцијата, членувањето во организацијата и познанствата со Драган Богдановски и други македонски дејци.
Според Мувчески, испитувањата биле придружени со закани дека за неговото емигрантско дејствување може да добие повеќегодишна казна затвор. Во сведоштвото ја опишува и понудата да соработува со службата: да користи познавање странски јазици, да контактира со странци и да прифати задачи насочени кон емиграцијата. Неговото тврдење дека од него било барано да помогне во доведувањето на Богдановски во Југославија или во Грција е дел од неговото лично кажување, пренесено од Ристески.
Во обид повторно да замине, бил запрен на патот кон Грција. Подоцна се обидел да премине и преку словенечко-италијанската граница, по што повторно бил вратен. Самиот го опишува тој период како постојано движење меѓу испитувањата, краткотрајната слобода, притворите и барањето излез од земјата.
Судските документи пренесени во книгата покажуваат дека со пресуда на Окружниот суд во Битола од 4 април 1977 година бил осуден на две години затвор. Во образложението на одлуката на Врховниот суд се наведувале неговото членување во емигрантската организација, залагањето за независна Македонија и присуството на конгрес во Бремен во 1972 година.
Тој поднесувал жалби и против продолжувањето на притворот и против пресудата. Жалбите биле одбивани. За судските органи неговата дејност претставувала опасност за постојното уредување; Мувчески ја објаснувал како борба за македонската слобода. Таа спротивставеност се провлекува низ целиот материјал што го објавува Ристески.
Во Идризово одбил да работи во дрводелското одделение. Според неговото кажување, побарал да биде распореден во друга производствена работилница или во библиотеката, но барањето не било прифатено. По писмената изјава дека ја одбива понудената работа, добил 30 дена самица. Со тоа започнала долгата низа дисциплински казни што го оддалечувале од другите затвореници.
Мувчески сведочи за студени и влажни келии, слаби ќебиња, недостиг од кревет и душек и ограничено време за прошетка. Во самицата, според неговото кажување, и најобичниот разговор можел да биде повод за ново казнување. Посебно тешки биле деновите по претепувањата, кога со повредено тело требало да ја поднесува и изолацијата.
Зад тие описи стои и страдањето на семејството. Кога мајка му доаѓала на посета, а тој бил во самица, останувала без можност да го види. Во писменото сведоштво тој се сеќава на нејзиното плачење пред затворската капија и на враќањето дома без средба со синот. Мајката, сестрата и зетот ги посочува како своја најголема морална и материјална поткрепа.
Средбата со Драган Богдановски се случила непосредно пред истекувањето на првата двегодишна казна. Ангеле во своето сведоштво ја сместува во февруари 1979 година. Опишува дека Богдановски бил доведен со лисици на рацете и со силно обезбедување. Кога го здогледал, се издвоил од другите затвореници и притрчал кон него.
Му се обратил на француски јазик. Според неговото сеќавање, се обидел да го охрабри: наскоро очекувал да излезе од затвор и се надевал дека ќе може, со помош на ДООМ, да дејствува за неговото ослободување. Во затворските услови и таквиот краток разговор носел ризик. Богдановски, според Ангеле, веднаш бил одведен во самица, а тој бил вратен меѓу другите затвореници.
Ристески пренесува и сеќавање што самиот Богдановски му го раскажал во Охрид на 3 февруари 1993 година. Во него ја потврдува средбата: Ангеле му притрчал извикувајќи го неговото име и му зборувал на француски.
Двете сеќавања се надополнуваат во приказот на нивното препознавање и разговор. Ангеле дополнително раскажува дека, по средбата, пред други затвореници јавно зборувал за Богдановски и за потребата да се помогне во неговото ослободување. Тие негови зборови, според сведоштвото, подоцна биле употребени во постапката против него.
На 8 март 1979 година, еден ден пред очекуваното завршување на казната, истражен судија на Окружниот суд во Скопје донел решение за нов притвор. Така, наместо излегување од затворот, го пречекала нова истрага. Во решението биле наведени неговите разговори со затворениците, критиките кон власта и залагањето за издвојување на Македонија од Југославија.
Новиот предмет се однесувал на она што го зборувал во затворот. Во обвинителниот акт од 26 март 1979 година се наведувало дека пред други осуденици зборувал за независна македонска држава, ја критикувал југословенската политика и ги посочувал Богдановски и Ченто како македонски водачи.
Во истата документација одбивањето работа и непочитувањето на затворските наредби се прикажувале заедно со неговите политички изјави.
На 3 мај 1979 година Окружниот суд во Скопје му изрекол уште една година и пол затвор. И таа пресуда била обжалена, но Врховниот суд ја потврдил на 6 септември 1979 година. Во своето писмено сведоштво Ангеле ја поврзува новата казна со јавно изразената поддршка за Богдановски. Судските документи што ги пренесува Ристески ја оформуваат постапката како предмет за „непријателска пропаганда“.
Особено силни се белешките што самиот ги оставал врз документите. На првата страница од обвинителниот акт запишал: „И оваа проклета казна ќе ја издржам и пак-истиот“. На пресудата оставил друга порака: „И сто години казна јас пак останувам Македонец“.
Во нив е собран неговиот однос кон казнувањето. Бил свесен дека секое ново спротивставување може да му го продолжи престојот зад решетки, но продолжувал да го истакнува својот национален идентитет и политичкото убедување.
Втората казна ја издржувал во Шуто Оризари, а потоа во Штип. Ристески наведува и конкретни дисциплински решенија: на 4 март 1980 година бил казнет со 15 дена самување, а на 10 март со уште десет дена. Повод за второто казнување било разговарање со друг осуденик додека веќе издржувал дисциплинска казна. Двете казни значеле 25 дена непрекинато во самица.
Во тој контекст треба да се чита податокот за 34 месеци изолација од вкупно 42 месеца затвор и притвор. Затворската казна за него значела и долготрајно лишување од човечки контакт. Во еден момент дури побарал да биде преместен таму каде што нема да има контакт со други лица, бидејќи секој разговор можел да стане нов повод за санкција. Барањето не му било прифатено.
На 8 септември 1980 година бил ослободен од затворот во Штип, со обврска во рок од три дена да се јави во Секретаријатот за внатрешни работи во Охрид. Следењето, според кажувањето на Ристески, продолжило и по ослободувањето.
Во 1981 година Мувчески го променил своето име во Гоце Сандански. Промената подоцна била поништена од надлежниот орган, но тој го задржал уверувањето што го поврзувал со тоа име.
По повеќе обиди да добие пасош и да замине, на 7 јануари 1985 година отпатувал во САД.
Години подоцна, во писмото до Стојан Ристески, ги собрал своите сеќавања на испитувањата, судењата, затворските казни и семејната поддршка. Неговата приказна останала како сведоштво за цената што ја платил за македонското политичко убедување, но и за човечката блискост што успевала да опстои зад затворските ѕидови.
Средбата со Богдановски е еден од тие мигови: препознавање, разговор на странски јазик и обид да се даде надеж во услови во кои и зборот можел да донесе нова казна.
Извор: Стојан Ристески, „Судени за Македонија“, поглавје „Затвор издржуван главно во самици — Ангеле Мувчески-Македонецот, односно Гоце Сандански“.
