Историја

Како Александар Македонски го освоил Сур и го променил неговиот брег

Александар Македонски го напаѓа Тир (денешен Сур) од море. Гравура на Антонио Темпеста од 1608 година, Музеј „Метрополитен“, Њујорк.

Сур е денешното арапско име на античкиот Тир, град во Либан. Со латиница често се пишува „Sour“.

Во 332 година пр. н. е., војската на Александар Македонски се нашла пред утврден феникиски град чии ѕидини ги штитело морето. За да стигне до нив, Александар наредил да се изгради премин од копното до островот. Таа одлука го променила обликот на тирскиот брег.

Тир се наоѓа на јужниот брег на Либан, околу 83 километри јужно од Бејрут. Според преданието, градот бил основан околу 2750 година пр. н. е. Неговото главно утврдено јадро се наоѓало на остров, а на блискиот брег имало населба на копното. Островската положба му давала природна заштита, а пристаништата го поврзувале со далечни краишта.

Тирските морепловци и трговци основале населби низ Средоземјето. Најпозната меѓу нив била Картагина, на брегот на денешен Тунис. Градот бил прочуен и по тирскиот пурпур. Бојата се добивала од морски полжави, од кои секој давал само мало количество. Затоа пурпурните ткаенини биле скапоцени, а во римско време биле барани и на царскиот двор.

Воздушна снимка од збирката Матсон при Конгресната библиотека на САД. Фотографијата од Ал Мина е на upyernoz (CC BY 2.0), а фотографијата на лакот во Ал Бас е на David Bjorgen (CC BY-SA 2.5). Фотографиите се исечени и составени во колаж.

Зошто Александар застанал пред Тир?

По победата над персискиот владетел Дариј III кај Ис во 333 година пр. н. е., Александар се упатил по источниот брег на Средоземјето. Библос и Сидон ја прифатиле неговата власт, додека Тир располагал со сопствена флота и силни утврдувања. Ако градот останел надвор од неговата контрола, пристаништата можеле да ѝ послужат на персиската флота додека македонската војска напредувала кон Египет.

Непосредниот повод за судирот бил поврзан со храмот на Мелкарт, заштитникот на Тир, кого античките Атињани го поистоветувале со Херакле. Според историчарот Аријан, Александар побарал да влезе во островскиот град и да принесе жртва во храмот. Тирците го одбиле барањето, обидувајќи се да ја зачуваат својата самостојност. Квинт Куртиј Руф пренесува дека му предложиле обредот да го изврши во храмот во Стариот Тир, на копното.

Александар Македонски тој предлог не го прифатил и одлучил да направи насип до островот.

Насипот требало да им овозможи на војниците на Александар Македонски и на опсадните машини да се приближат до ѕидините. Според геоархеолошко истражување објавено во списанието PNAS, бил долг околу еден километар. Градителите искористиле природен песочен праг под морската површина, а за изградбата употребиле камен, дрво и урнатини. Како што се приближувале до градот, работниците биле сè повеќе изложени на напади од ѕидините и од тирските бродови.

Тирците натовариле стар брод со запалив материјал, го довлекле до крајот на насипот и го запалиле. Огнот ги зафатил дрвените опсадни кули. Александар наредил насипот да се прошири и опремата да се обнови. За да ги блокира пристаништата и да ги нападне ѕидините од морската страна, му била потребна и флота.

Пресвртот дошол со пристигнувањето на бродови од феникиските градови и од Кипар. Флотата на Александар ги блокирала двете тирски пристаништа, а бродовите со опсадни машини се приближиле до ѕидините. Според Аријан, откако во ѕидот бил направен пробив, два брода со подвижни мостови се приближиле до него и војниците преку нив се префрлиле на ѕидините. Во исто време, феникиските и кипарските бродови навлегле во пристаништата. По околу седум месеци отпор, Тир паднал во летото 332 година пр. н. е.

Цената на победата

Освојувањето било проследено со масовни убиства и поробување. Античките автори наведуваат различни бројки, па точниот број на загинатите и поробените останува неизвесен. Аријан пишува дека меѓу поштедените биле тирскиот владетел и пратеници од Картагина, кои се засолниле во храмот на Мелкарт. По победата Александар принел жртва во храмот, а потоа го продолжил походот кон Газа и Египет.

Од остров до полуостров

Трагата од опсадата на Александар во 332 година пр. н. е. на Тир најдобро се чита во самиот облик на брегот. Околу насипот што неговата војска го изградила за да стигне до утврдениот Тир со векови се таложел песок. Така некогашниот остров, на кој денес лежи Ал Мина, постепено станал полуостров.

Релјеф со човечко лице, пронајден при археолошки ископувања во Сур (античкиот Тир).

Археолошкото наследство на Сур

Животот во Тир продолжил и по освојувањето. Археолошкото наследство на градот е распоредено во две главни целини. Ал Мина се наоѓа на некогашниот остров, а Ал Бас е на копното, каде што во античко време се наоѓал главниот влез во градот. Тир е впишан на Листата на светското наследство на УНЕСКО во 1984 година.

Во Ал Мина, покрај морето, се зачувани улица со столбови, јавни бањи и остатоци од станбен кварт од римскиот и византискиот период. На просторот на стариот град има и остатоци од феникиски ѕид и урнатини од катедрала од времето на крстоносците.

Во Ал Бас, широк поплочен пат минува низ некропола со камени саркофази и води под монументален римски лак од II век. Во близина се остатоците од акведуктот и од хиподромот, каде што се одржувале трки со коли. Хиподромот бил еден од најголемите во римскиот свет и сведочи за значењето што Тир го задржал со векови по освојувањето од Александар Македонски.

Најново од: Историја

Кузман Шапкарев: Ние сме Македонци, а не Бугари! (1870)

На 30 ноември 1870 година, бугарскиот весник „Право“, кој излегувал во Цариград, објавил полемички текст за дејноста на охридскиот учител Кузман Шапкарев. Во написот весникот го обвинува Шапкарев дека се спротивставувал на употребата на книги напишани на бугарски јазик. Преку тие обвинувања, написот сведочи дека уште тогаш во печатот се расправало за посебноста на македонскиот […]

Зошто Бугарија инсистира заедно да чествуваме настани и личности?

Одговорот е многу прост: Софија насилно го наметнува заедничкото чествување бидејќи тоа е крунски доказ дека историјата ни е заедничка, што значи — бугарска. Ако го прогласиме и Гоце Делчев за заеднички херој, друго објаснување нема да има. Постапката за тоа е веќе тема на заедничката комисија за историја, а нашите „политичари“ се речиси подготвени […]

Христо Калајџиев во Софија во 1945 година — за македонската државност, против великобугарскиот шовинизам

На фотографијата е корицата на оригиналното софиско издание од 1945 година. На 4 февруари 1945 година, во киното „Македонија“ во Софија, Христо Калајџиев се обратил пред Конгресот на македонската емиграција. Втората светска војна сè уште траела, а македонската држава веќе била конституирана како рамноправна единица во Демократска Федеративна Југославија. Пред делегатите во Софија, Калајџиев го […]

„Балканско сдружение“ во 1932 година: Идеалот на македонскиот народ е слободна и независна Македонија

Во август 1932 година, во Детроит, излегол 15. број на „Балканско сдружение“ („Balkan Unification“), месечното гласило на Македонскиот народен сојуз во Америка. Во приложениот исечок од тој број, полемиката за насилствата во Петричкиот крај завршува со повик за слободна и независна Македонија во рамките на балканска федерација. Во написот, авторот ги обвинува четите на Ванчо […]

Крвавата свадба во Зеленич – Леринско, Егејска Македонија

На 13 ноември 1904 година по јулијанскиот календар, грчка андартска чета го нападнала селото Зеленич, Леринско, во Егејска Македонија. Нападот бил извршен ноќе, додека во домот на семејството Готеви се одржувала свадбена прослава. Меѓу убиените имало и жени и деца. Настанот во македонската историографија е познат како „Крвавата зеленичка свадба“. Зеленич пред нападот Во 1904 […]

Изминаа 122 години од крвавата зеленичка свадба

На 13 ноември 1904 година, во текот на свадбата која се оддржувале во леринското село Зеленич, грчките андарти убиле 13 Македонци. Меѓу жртвите се младоженецот, неговите пријатели, две деца, како и деецот на Македонската револуционерна организација Пандо Мечкаров, вкупно 13 лица. Оттогаш изминаа 122 години, но грчката геноцидна политика кон македонскиот народ не се изменила. […]

Колективната меморија на Македонците

Од книгата „Македонци“ Автор: Бранислав Светозаревиќ-Покорни „Кога ќе го видиш начинот на играта на еден народ, му го откриваш карактерот.“— Конфучие Колективната меморија претставува сврзно ткиво на многуте генерации низ историјата на еден народ и е клучна за неговиот опстанок. Сè додека постои еден народ, постои и колективната меморија, но и народ без колективна меморија […]

Александар Македонски се уште еден од најфасцинантните и најдолготрајните митови во човечката историја.

Александар Македонски и по повеќе од 2.300 години останува една од најфасцинантните личности во човечката историја. Неговиот живот продолжува да инспирира нови истражувања, биографии и различни толкувања на неговото наследство. Оваа недела, историчарот на антиката Едмунд Ричардсон ја освои водечката британска награда за нефикција, „Бејли Гифорд“, за биографијата „Александар: Бог, крал, човек“. Напишана со елеганција […]

To top