Овој Австриски документ директно ја побива тезата дека Илинденското востание од 1903 година било „илинденско-преображенско“ и „бугарско востание“, бидејќи документот од 1903 година јасно го именува како востание во Македонија, додека Бугарија преземала мерки да го спречи преминувањето на четите кон Македонија.
Австралискиот весник „Leader“ на 1 септември 1903 година објавил дека Бугарија мобилизирала резервни баталјони на границата за да го спречи преминувањето на поголеми вооружени чети во Македонија.
Во екот на Илинденското востание, додека македонското население водело нерамноправна борба против османлиската власт, официјална Софија преземала мерки за затворање на границата и за спречување на вооружени групи што се обидувале да влезат во Македонија.
За тоа сведочи написот објавен во австралискиот весник „Leader“ од градот Оринџ, Нов Јужен Велс, на 1 септември 1903 година, на втората страница. Весникот е дел од дигиталната збирка на Националната библиотека на Австралија – Trove.
Написот е објавен под наслов:
„Востание во Македонија – искреноста на Бугарија“
Во него се наведува:
„Бугарија ги мобилизирала резервните баталјони на два погранични полка за да го спречи преминувањето на големи чети во Македонија.“
Во продолжение, весникот пренесува информации објавени во лондонски „Тајмс“, според кои Бугарија наводно искрено настојувала да го зачува мирот колку што е можно подолго.
Истовремено се признава дека османлиските насилства го разгорувале незадоволството меѓу населението во Софија и во другите центри, како и дека зголемувањето на бројот на османлиските војници во близина на границата дополнително ја засилувало вознемиреноста.
Додека Македонија се борела, Бугарија ја чувала границата
Илинденското востание започнало на 2 август 1903 година како организирана борба против османлиската власт, со цел извојување политичка автономија на Македонија.
Само еден месец подоцна, овој современ весник известува дека бугарската држава не испраќала војска во помош на востаниците, туку ги мобилизирала своите погранични полкови за да го спречи преминувањето на поголеми вооружени групи во Македонија.
Документот не зборува за постапките на поединци, револуционери или македонски организации што дејствувале од бугарска територија. Тој сведочи за официјалната политика на бугарската влада во еден од најтешките моменти на Илинденското востание.
Таа политика била насочена кон зачувување на мирот и избегнување директен судир со Османлиската Империја, дури и по цена да биде спречено пристигнувањето нови вооружени сили во Македонија.
Документ што отвора непријатно прашање
Денес, кога бугарската историографија настојува Илинденското востание целосно да го присвои и да го претстави како исклучиво бугарско национално дело, овој архивски документ отвора едно едноставно, но непријатно прашање:
Ако Илинденското востание било бугарско востание, зошто бугарската држава мобилизирала војска за да го спречи преминувањето на четите што оделе да се борат во Македонија?
Весникот не пишува за „востание во Бугарија“, ниту за „бугарско востание“. Насловот е јасен и недвосмислен:
„Востание во Македонија“.
И додека Македонија крвавела во борбата за слобода, официјална Бугарија ја чувала својата граница и настојувала да ја докаже сопствената „искреност“ во зачувувањето на мирот.
Историските документи не треба да се приспособуваат кон современите политички потреби. Тие треба да се читаат онака како што биле напишани.
А овој документ од 1903 година зборува сосема јасно.
Извор: „Leader“, Оринџ, Австралија, 1 септември 1903 година, страница 2; дигитална архива Trove – Национална библиотека на Австралија.
1903… Bulgaria against the Macedonian Ilinden Uprising / Бугарија против Илинденското востание “Leader” (Orange, Australia) 1 September 1903, page 2 https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/252320467…
