Јоно Митев: „Историски факт е дека денеска имаме македонска нација“

Бугарски историчар уште во 1948 година јасно запишал дека македонската нација има своја држава, власт и културен живот

Во време кога историјата сè почесто се користи како политичко оружје, а не како наука што треба да ги поврзува народите, вреди да се потсетиме на сведоштвата што доаѓаат токму од средини од кои денес често се оспоруваат македонскиот народ, јазик и идентитет.

Еден таков пример е бугарскиот историчар Јоно Митев, научник, професор и воен историчар, кој уште во 1948 година јасно запишал дека македонската нација е историски факт.

Митев не бил маргинален автор. Тој бил доктор на историски науки, професор по воена историја и автор на бројни научни трудови. Во својата студија „Формирање на бугарската нација“, објавена во 1948 година, ги разгледува процесите на создавање на националните идентитети на Балканот и прави јасна разлика меѓу бугарската и македонската нација.

Особено значајно е тоа што Митев ги критикува оние историчари и социолози кои ги негирале помалите народи и ги претставувале како „делови“ од поголеми нации. Таквите ставови ги оценува како антинаучни и поврзани со великошовинизам.

Со тоа, уште пред повеќе од седум децении, еден бугарски научник предупредувал дека негирањето на македонскиот народ не е научна вистина, туку политичка конструкција.

Митев особено внимание посветува и на јазикот како темел на националниот идентитет. Тој објаснува дека бугарскиот литературен јазик се оформува во XIX век, но истовремено посочува дека надвор од неговиот јазичен простор се оцртува македонскиот збор. Преку народните песни, литературата и говорот, според него, може да се види дека низ историските процеси се оформувале посебни национални јазични и културни изрази.

Ова е особено важно денес, кога македонскиот јазик повторно е предмет на политички оспорувања. Историските извори, па дури и дел од бугарските научни трудови од минатото, потврдуваат дека македонскиот јазик не е обичен „дијалект“, туку природно формиран национален јазик со сопствен развој, традиција и културен простор.

Најсилниот дел од ставот на Јоно Митев е неговото признание: „Историски факт е дека денеска имаме македонска нација, која си има своја држава, своја власт, води свој културен живот.“

Оваа реченица има особена тежина. Не затоа што Македонците имаат потреба од туѓа потврда за сопствениот идентитет, туку затоа што покажува дека и во бугарската историска наука постоеле луѓе кои имале храброст да ја кажат вистината.

Секако, текстот на Митев е производ на времето во кое е пишуван. Во него има ставови и толкувања со кои денес може да се полемизира, особено околу самочувството на одделни историски личности. Но суштината останува непроменета: тој признава дека македонската нација постои како посебна историска и политичка реалност.

Уште поважно е што Митев причините за формирањето на македонската нација ги бара во историските процеси, економскиот развој, политичките околности и стремежот на македонскиот народ кон сопствена држава. Тоа е пристап на научник, а не на пропагандист.

Денес, кога дел од политичките елити на Балканот повторно се обидуваат да отвораат затворени историски прашања, ваквите сведоштва добиваат уште поголемо значење. Тие покажуваат дека вистинската наука не смее да биде слуга на дневната политика.

Македонскиот народ преживеал поделби, војни, асимилации и негирања, но опстанал. Денес постои македонска држава, македонски јазик, македонска култура и македонска национална свест. Тоа не е прашање на туѓо одобрување, туку историска реалност потврдена низ генерации.

Вистината, колку и да се негира, секогаш повторно излегува на површина. А историски факт е дека денес постои македонска нација со своја држава, свој јазик и свое право на самоопределување.