Во годините кога Македонија го започнуваше патот кон осамостојување од Југославија, политичкото организирање не се одвиваше само во партиските штабови и на плоштадите.
Драги Трајков од Струмица, во лично сведоштво се навраќа на атмосферата од тие години и на кафеаната „Ројал“, која, според неговото сеќавање, била едно од собиралиштата на членови и приврзаници на ВМРО-ДПМНЕ во Струмица.
Почетоците на повеќепартискиот живот во Македонија и годините непосредно пред нејзиното осамостојување се период за кој сè уште постојат многу лични сведоштва што треба да бидат запишани и зачувани.
Едно такво сведоштво ми испрати мојот истомисленик Драги Трајков од Струмица, непосреден учесник и сведок на тогашните случувања.
Според Трајков, значајно место за собирање на членови и симпатизери на ВМРО-ДПМНЕ во Струмица била кафеаната „Ројал“.
„Во тие времиња, кога речиси многумина се плашеа отворено да зборуваат за македонска држава, ние бевме тие што отворено го кажувавме тоа и ја поддржувавме идејата за македонска држава“, сведочи Трајков.
„Ројал“ – собиралиште на струмичките вмровци
Во кафеаната, според неговите сеќавања, се собирале членови и приврзаници на ВМРО-ДПМНЕ. Семејството помагало во обезбедувањето маици, капи и знамиња, а во „Ројал“ се славеле и изборните успеси.
Трајков посебно го издвојува периодот кога Јанев бил избран за градоначалник и прославата што следувала.
Но, како што сведочи, политичката активност носела и проблеми. Тој наведува дека кафеаната била предвреме затворана, дека следувале казни, а проблеми имале и гости кои со автомобили доаѓале во „Ројал“.
Во неговото сведоштво се споменува и инцидент кога било пукано со пиштол кон куќата спроти кафеаната, која, според Трајков, му припаѓала на тогашниот началник на полицијата во Струмица.
Трајков вели дека семејството не знаело дали станувало збор за намерна провокација или за исцениран настан. По тој случај, според неговото сеќавање, притисоците дополнително се зголемиле, а „Ројал“ станал „трн во око“.
„Не беше лесно јавно да кажеш дека сакаш македонска држава“
Трајков се присетува дека во Струмица во тоа време многумина биле воздржани и внимавале јавно да не ги покажуваат своите политички определби.
До неговото семејство, како што раскажува, стигнувале и закани дека нивната куќа би можела да биде запалена.
„Не беше лесно во Струмица да се промовираш и јавно да кажеш дека сакаш македонска држава“, вели Трајков.
Поради околностите со кои се соочувало семејството, братот кој ја водел кафеаната подоцна ја напуштил Македонија.
Драги Трајков се присетува и на собирањето потписи за Љупчо Георгиевски пред Културниот дом во Струмица.
Според неговото сведоштво, активистите биле фотографирани и снимани со камера, а нивните активности ги следел и новинарот Жан Пијанов.
„Во тоа време немаше секој срце јавно тоа да го прави. Но, ние немавме страв“, вели Трајков.
Од Белотино до „Ројал“
Особено интересен е и податокот што Трајков го поврзува со историјата на своето семејство.
Тој посочува дека во нивната куќа во Белотино во текот на Втората светска војна престојувал Главниот штаб на НОВ и ПОЈ за Македонија.
Трајков ни достави и фотографии од старата куќа и од спомен-плочата поставена на неа. На плочата е запишано дека во јули 1944 година во оваа куќа престојувал Главниот штаб на НОВ и ПОЈ за Македонија и оттука раководел со борбите во овој крај.
Токму на таа семејна историја Трајков се повикува кога вели дека храброста јавно да се застане зад сопствените убедувања можеби била и своевидно наследство.
Сведоштвата да не останат незапишани
Приказната на Драги Трајков е едно лично сведоштво за политичката атмосфера во Струмица во периодот кога Македонија се осамостојуваше од Југославија и се создаваше новиот повеќепартиски живот.
Историјата не ја создаваат само одлуките донесени во институциите. Нејзин дел се и луѓето кои собирале потписи, организирале средби, обезбедувале знамиња и друг материјал и јавно ги застапувале своите политички определби.
Според сведоштвото на Драги Трајков, кафеаната „Ројал“ била едно од местата во Струмица каде што во тие години се собирале приврзаниците на ВМРО-ДПМНЕ и отворено се зборувало за иднината на Македонија.
Затоа ваквите лични сведоштва, фотографии и документи треба да се зачуваат. Тие се дел од мозаикот од кој може да се реконструира атмосферата во Македонија во годините на нејзиното осамостојување.
