Писмото на македонскиот војвода претставува значајно документарно сведоштво за борбата против странските пропаганди и за развиената македонска национална свест во почетокот на XX век
Во годините по Илинденското востание Македонија била претворена во боиште на спротивставени интереси. Покрај османлиската власт, македонското население било изложено на силно дејствување на српската, бугарската и грчката пропаганда, кои преку училишта, цркви, пари, закани и вооружени чети настојувале да го придобијат народот и да му наметнат туѓа национална припадност.
Во такви околности дејствувал и македонскиот револуционер и војвода Павле Наумов. Покрај вооружената борба со странските пропагандни чети, тој настојувал да го разбуди населението и да го убеди дека не треба да подлегнува на уцени, закани и материјални понуди, ниту за пари да се откажува од своето потекло.
Особено значајно сведоштво за неговите ставови претставува писмото што на 28 јануари 1907 година, од Битола, им го испратил на жителите на прилепското село Тополчани.
Документот, зачуван во архивските фондови, содржи јасна порака дека населението во селото не било ниту српско, ниту бугарско, ниту грчко, туку македонско. Архивскиот примерок е опишан како српски превод на писмото на војводата Павле Наумов до Тополчани и потекнува од Државниот архив на Македонија.
„Во Тополчани нема Срби, нема Грци, ниту Бугари. Ние сме Македонци“
Во писмото Павле Наумов непосредно им се обраќа на селаните:
„Браќа тополчани,
Штом ќе го прочитате ова писмо, наполно сме уверени дека малку ќе се свестите и дека малку ќе се разбудите од длабокиот сон, бидејќи вие сте заспале со таков сон, па сте заборавиле што е човештина.
Јас не ве познавам добро, од кога сте станале Срби, ама се зачудив кога дознав дека вие сте Срби. Многу арно знаете, браќа, дека во Тополчани нема Срби, нема Грци, ниту пак Бугари. Ние сме Македонци.
Србија за Србија, Грција за Грција и Бугарија за Бугарија.“
Со овие зборови војводата ја определува суштината на македонската борба. Таа, според него, не требало да заврши со замена на османлиската власт со власта на некоја од соседните држави. Целта била Македонија да се ослободи со сопствените сили и народот сам да располага со својата иднина.
Наумов предупредува:
„Секој што работи, тоа и ќе биде. Значи, она што ќе се заработи со свој пот, тоа му е слатко, како што е и нашата работа. Ако барате друга држава да ни заповедува, тогаш добра ни е и Турција. Знајте, браќа, дека под друга држава ќе ни биде многу полошо.“
Оваа мисла јасно ја изразува идејата дека македонската револуционерна борба не се водела за присоединување кон друга држава, туку за сопствено ослободување. За Павле Наумов, прифаќањето на туѓа власт би значело продолжување на ропството под друго име.
Заветот кон народната борба
Војводата ги потсетува Тополчани и на заклетвата дадена пред Организацијата и на жртвите на македонските револуционери:
„Како што сте се заколнале дека ќе работите за народната работа, не треба да се откажувате до капка од крвта, не треба да ги заборавите нашите браќа, не треба да ја заборавите крвта на нашите браќа, која ја пролеаја со текот на толку години.“
За него, откажувањето од народната борба не било само политичка грешка, туку предавство на загинатите и на идеалите за кои тие ги положиле своите животи.
Наумов сметал дека било жално и срамно македонското население да прифаќа туѓи национални определби во време кога, како што пишува, и Европа добро знаела каде живеат Србите, Бугарите и Грците.
„Многу е жално и срамно пред народот, а исто така пред Европа, бидејќи Европа знае каде има Срби, Бугари и Грци.“
Јазикот, семејството и предците како сведоштво
Еден од најсилните делови во писмото е повикувањето на јазикот што населението го употребувало во своите домови. Наумов ги прашува селаните како разговараат со своите деца и ги потсетува дека во нивниот домашен говор нема српски зборови.
„Не треба да се нарекувате Срби, а сетете се како зборувате со своите деца во куќата, бидејќи сум уверен дека не изговарате ни еден српски збор, а не заборавајте какви беа нашите татковци и дедовци.“
Во продолжение тој ја изнесува една од најјасните определби за историскиот континуитет на македонскиот народ:
„Какви сме од старина, тоа сме и денес, а според тоа не сме ни Срби, ни Бугари, ни Грци.“
За Павле Наумов, националната припадност не можела да се купи, да се промени со отворање странско училиште или да се наметне со закани. Таа се препознавала во јазикот, семејното предание, потеклото и во споменот на татковците и дедовците.
Пари во замена за припадност
Посебно остро војводата го осудува користењето пари како средство за придобивање на населението. Тој ги предупредува Тополчани дека материјалната корист што им се нуди е привремена, но последиците од откажувањето од сопствената припадност можат да бидат трајни.
„За тоа што сега Србите ви даваат по некоја пара, вие се лажете со вашите шупливи глави, а не знаете дека она што не го заработувате со вашата пот ќе ви излезе на нос.“
Наумов сметал дека странските држави не ги делеле парите од љубов кон македонскиот народ, туку за да создадат свои приврзаници и подоцна да го оправдаат политичкото и територијалното присуство во Македонија.
„Немојте да се лажете за тоа што сега ви даваат по некоја пара. Тие кога-тогаш ќе ви го предадат сè што ви е најмило на светот.“
Во писмото тој нагласува дека српската пропаганда треба да дејствува таму каде што живее српско население, а не во Македонија:
„Овде нема Срби, па според тоа Србите овде немаат место за работа. Србите треба да работат таму каде што имаат свои луѓе, таму на Косово, што тие го нарекуваат Стара Србија.“
Писмото стигнало до српската дипломатија
Писмото на Павле Наумов не останало само меѓу него и жителите на Тополчани. Преку српскиот конзул во Битола тоа било доставено до Министерството за надворешни работи на Кралството Србија.
Според наведениот архивски податок, документот бил заведен под број ПП 696 од 16 февруари 1907 година. Тој се наоѓал во фондот на Министерството за надворешни работи на Кралството Србија, во Политичко-просветното одделение, а подоцна бил објавен во збирка документи.
Тоа што српските дипломатски претставници го превеле, го зачувале и го испратиле писмото во Белград покажува дека неговата содржина била сфатена сериозно. Пораката на Наумов директно ги оспорувала тврдењата на српската пропаганда дека населението во Тополчани било српско.
Зачуван е и втор документ од 15 февруари 1907 година, опишан како второ писмо на Павле Наумов до Тополчани, со повик жителите да се приклучат кон комитетот што работи за македонското дело.
По првото писмо се развила преписка меѓу војводата и дел од селаните. Секоја страна ги бранела своите ставови, но самото постоење на преписката сведочи за жестоката борба што се водела за националната определба на населението во Македонија.
Павле Наумов – војвода против странските пропаганди
Павле Наумов е роден во 1883 година во велешкото село Ораовец. Бил брат на познатиот војвода Иван Наумов-Алабакот и учесник во македонското револуционерно движење. Како член на Организацијата учествувал во Илинденското востание, а подоцна бил назначен за реонски војвода во Кичевско.
Неговата задача не била само да води вооружени борби. Тој ја обновувал организациската мрежа, ги организирал селските комитети и настојувал да го заштити населението од османлиската власт и од вооружените чети на соседните пропаганди.
Писмото до Тополчани покажува дека борбата за Македонија се водела истовремено со оружје, со политичко организирање и со јасно изразена национална мисла.
Документ за македонската национална свест
Писмото од 28 јануари 1907 година е значајно затоа што не претставува подоцнежно толкување на македонската историја. Тоа е документ создаден во самото време на револуционерната борба и зачуван токму од дипломатските служби на една од државите што развивале пропаганда во Македонија.
Наумов не им пишува на жителите на Тополчани дека треба да станат Македонци. Тој ги потсетува дека тие веќе се Македонци и дека не треба да дозволат, за пари или под притисок, да бидат прогласувани за нешто друго.
Неговата реченица:
„Многу арно знаете, браќа, дека во Тополчани нема Срби, нема Грци, ниту пак Бугари. Ние сме Македонци“
останува едно од најдиректните документарни сведоштва за македонската национална свест од почетокот на XX век.
Повеќе од еден век подоцна, пораката на Павле Наумов останува јасна: слободата не се добива со замена на еден господар со друг, а припадноста на еден народ не може да се купи со пари, да се промени со туѓа пропаганда или да се избрише со политички притисок.
Македонците требало да се потпрат на сопствената сила, на јазикот, на предците и на жртвите дадени за слободна Македонија.
Извор: ДА ССИД, Фонд на Министерството за надворешни работи на Кралството Србија – Политичко-просветно одделение, Ф. 1, реден број 9/1907; „Документи“, том прв, Скопје, 1981, стр. 492.
