Искра Симјаноска
Промената на уставното име на Република Македонија не беше изолиран политички чин, туку завршница на долготраен процес во кој, според моите сознанија и политички оценки, учествуваа странски дипломати, домашни политичари и регионални центри на влијание.
Сметам дека значајна улога во тој процес имаше американскиот дипломат Филип Рикер, кој долги години беше непосредно вклучен во американската политика кон Македонија и Балканот. Неговото дејствување, особено по ветото за членство на Македонија во НАТО на самитот во Букурешт во 2008 година, треба темелно да се анализира.
Во јавноста никогаш докрај не беше разјаснето кој ги осмислуваше решенијата, кој ги насочуваше преговорите и колкав беше притисокот врз македонските политички претставници. Оттаму произлегува и прашањето дали Рикер беше само дипломат што ја спроведуваше официјалната политика на Вашингтон или еден од главните архитекти на процесот што заврши со Преспанскиот договор.
Улогата на странските дипломати
Во истата политичка и дипломатска мрежа важни позиции имаа и Хојт Брајан Ји и Аманда Слот. Слот, како функционер задолжен за Југоисточна Европа и Источниот Медитеран, добро ги познаваше односите меѓу Македонија и Грција.
Според моите сознанија, таа имала значајно влијание врз содржината и насоката на решението што подоцна беше преточено во Преспанскиот договор. Ова тврдење мора да биде предмет на дополнително истражување, но несомнено е дека меѓународните посредници имаа силно влијание врз процесот.
Затоа останува отворено прашањето: дали преговорите меѓу Македонија и Грција навистина се водеа рамноправно или македонските претставници само прифатија однапред подготвена рамка?
Домашните извршители
Ниту еден надворешен план не би можел да се спроведе без поддршка од домашни политички структури. Најголемата политичка одговорност ја носат Зоран Заев и Никола Димитров, како непосредни потписници и спроведувачи на договорот со кој беше променето уставното име на Република Македонија.
Во пошироката слика мора да се испита и улогата на Сашо Мијалков, особено во политичките случувања што му претходеа на уставното преименување. Останаа неодговорени прашањата за поделбите во патриотскиот блок, настаните од 27 април 2017 година и обезбедувањето на потребното парламентарно мнозинство за уставните измени.
Осум пратеници избрани од листите на тогашната опозиција гласаа за почеток на постапката за промена на Уставот. Македонската јавност има право да знае под какви околности беше обезбедена нивната поддршка и дали зад тоа постоеја политички договори, притисоци или ветувања.
Настаните од 27 април исто така оставија трајни последици. Патриотизмот беше злоупотребен, дел од учесниците завршија во затвор, а македонскиот национален блок беше длабоко поделен и ослабен. Најголем политички добитник од таквата состојба беше Зоран Заев, кој потоа формираше влада и го спроведе процесот на промена на името.
Кој го финансираше политичкиот пресврт?
Посебно внимание заслужуваат и сомнежите за регионална финансиска и политичка поддршка на процесите во Македонија. Според тврдењата што ги изнесувам во оваа колумна, треба да се испита дали структури поврзани со тогашниот бугарски премиер Бојко Борисов, како и одредени грчки економски центри, финансиски или политички го помагале доаѓањето на Зоран Заев на власт.
Без материјални докази ова не може да се прифати како утврден факт. Но токму затоа е потребна независна истрага што ќе ги утврди можните текови на пари, странските влијанија и политичките договори поврзани со изборната кампања во 2016 година и подоцнежното менување на Уставот.
Македонија има право на вистината
Македонската јавност заслужува целосна вистина за сите домашни и надворешни учесници во процесот што доведе до промена на името на државата. Треба да бидат отворени документите, дипломатската кореспонденција и сите записи што можат да покажат кој ги предлагал решенијата, кој вршел притисок и што им било ветувано на политичките актери.
Промената на името беше спроведена и покрај тоа што на референдумот од 30 септември 2018 година не беше постигнат потребниот одѕив. Токму затоа политичката, историската и моралната одговорност не смее да се затвори со потписите на Преспанскиот договор.
Македонија памети. Македонскиот народ опстојувал низ многу потешки времиња и повторно ќе најде сили да ги заштити своето име, идентитет, јазик и историско наследство.
Македонија ќе си ја врати славата!
Македонија ќе победи!
Никогаш „Северна“ – секогаш Македонија!
