Европа со години зборува за вредности. Во пракса – дозволува уцени.
Системот на едногласност, замислен како гарант за единство, денес функционира како механизам за блокада. Наместо кохезија, произведува парализа. Наместо принципи, овозможува политички условувања. Една држава може да ја закочи иднината на друга – не поради неисполнети критериуми, туку поради историја, идентитет и дневнополитички калкулации.
Тоа не е Европа на вредности. Тоа е Европа на импровизации.
Изјавата на Урсула фон дер Лајен дека треба да се напушти едногласноста не е визија – тоа е задоцнето признание дека системот е нефункционален. Но признанието само по себе не значи ништо. Клучното прашање е: ќе следи ли конкретна акција или уште една декларација без тежина?
Македонија е најочигледниот пример за овој неуспех. Години на чекање, години на ветувања – и на крај, блокада од Бугарија, спакувана како „европска позиција“.
Да бидеме прецизни: тоа не е европска позиција. Тоа е злоупотреба на европскиот механизам.
А Европската Унија? Наместо да реагира, избра да молчи. Наместо да пресече, калкулираше. Наместо да ги брани принципите, ги релативизираше. Со тоа не само што ја толерираше неправдата, туку ја претвори во преседан
Сега, кога последиците стануваат сè поочигледни, Брисел повторно зборува за реформи.
Но зошто овој пат би било поинаку?
Отпорот кон укинување на ветото ќе биде жесток. Оние што ја користеа оваа алатка за притисок нема доброволно да се откажат од неа. Тоа значи дека Европа не стои пред техничка реформа, туку пред суштински политички судир.
На едната страна е идејата за функционална Унија, заснована на правила и еднаквост. На другата – Унија во која националните агенди се спроведуваат преку уцени.
Затоа ова не е само прашање за ветото. Ова е прашање за самата природа на Европската Унија: дали е заедница на вредности или клуб во кој посилните диктираат, а помалите ја плаќаат цената?
Доколку навистина се укине ветото во вакви процеси, тоа ќе биде тивко, но јасно признание дека системот бил погрешно поставен – и дека неправдата кон Македонија не била исклучок, туку дозволена пракса.
Ако Европа повторно избере да не направи ништо, одговорот ќе биде јасен и за жал, нема да биде во нејзина корист.
