Македонска Нација
Црквата „Свети Димитрија“ во Скопје е еден од најзначајните православни храмови во градот и поранешна катедрална црква на Скопската епархија. Посветена е на светиот великомаченик Димитрија, а се наоѓа на десната страна од реката Вардар, под тврдината Кале, во некогашното прочуено Еврејско маало.
Овој храм со векови им одолева на бурните историски настани, војните, пожарите и катастрофалните земјотреси што го погодувале Скопје. На местото каде што денес се наоѓа црквата постоел постар храм, за кој се смета дека датира од XVI век, а од 1727 година се споменува како катедрална црква.
„Свети Димитрија“ е една од ретките цркви што го избегнале големиот пожар при упадот на Пиколомини во Скопје на 25 октомври 1689 година. Во текот на вековите храмот бил повеќепати обновуван и доградуван – во 1825, 1864, 1886, 1894 и 1896 година. При последната поголема обнова, изведена од познатиот велешки мајстор Даме, син на Андреја Дамјанов, црквата го добила својот денешен изглед.
Храмот е тробродна градба со апсида и купола, изѕидан од камен и малтер. Во неговата внатрешност се наоѓаат галерија, певница и престол за владиците. Иконостасот е изработен од дрво, поставен е на три нивоа и завршува со крст. Царските двери се во плитка резба со позлата, а на нив е претставена сцената „Благовестие“. Над нив се наоѓа иконата „Светиот убрус“.
Во периодот од 1886 до 1894 година црквата била обновена и проширена, но при поправките бил оштетен дел од стариот живопис и од важните записи поврзани со нејзината историја. Новиот живопис, иконописот на дрвениот иконостас и царските двери се поврзуваат со познатиот зограф Димитар Папрадишки. Камбанаријата на црквата била изградена во 1907/1908 година.
По скопскиот земјотрес, зографисувањето го извршил зографот Крсте Колоски, во периодот од 1963 до 1973 година. Неговото творештво во храмот се движи во рамките на поствизантиската традиција на живописување, со стремеж да се зачува духовниот и уметничкиот карактер на православниот храм.
Во куполата е претставен Седржителот Исус Христос. На западниот ѕид се наоѓаат композициите „Оплакувањето на Христос“ и „Успението на Богородица“. На галеријата кај јужната врата е оформена композицијата „Влегување во Ерусалим“, додека на јужниот ѕид се наоѓа сцената „Вознесение Христово“. На спротивната страна е претставен „Собор на светителите“, во две нивоа – долу Богородица со светители и апостоли, а горе композицијата „Ширшаја небес“.
Во првиот ред на иконостасот се наоѓаат празничните икони и ликовите на светителите. Централно место имаат Богородица со Христос и Исус Христос. До Богородица е поставена иконата на светиот великомаченик Димитрија, а до Исус Христос – свети Јован Претеча. Понатаму се наоѓаат иконите на апостол Петар, архиѓаконот Стефан и свети Јован Римски. Во вториот дел на иконостасот централно место зазема „Тајната вечера“, а десно од неа е „Молитвата во Гетсиманија“. Во третиот ред се претставени сцените „Вознесение Христово“ и „Вознесение на Богородица“.
Особена вредност имаат иконите во параклисот на црквата, особено иконата на светиот великомаченик Димитрија, иконите на пророците подарени во 1785 година, како и иконата на Пресвета Богородица што се наоѓа во обновената крстилница.
Историјата на овој храм е тесно поврзана и со црковната историја на Македонија. По укинувањето на Охридската архиепископија во 1767 година, Скопската епархија потпаднала под власта на Цариградската патријаршија, а подоцна и под Бугарската егзархија. Во 1890 година во Скопје дошол митрополитот Теодосиј Гологанов, кој со голема посветеност се обидувал да го обедини македонскиот народ и да ја зацврсти црковната самостојност. Поради неговите напори, во 1892 година бил насилно одведен во Цариград и му бил одземен чинот митрополит скопски.
Во дворот на црквата „Свети Димитрија“ се наоѓа гробот на првиот поглавар на обновената автокефална Македонска православна црква, архиепископот охридски и македонски г. г. Доситеј. Пред надворешниот источен ѕид се наоѓа и гробот на архиепископот охридски и македонски г. г. Ангелариј.
Во рамките на храмот се наоѓаат камбанарија и кршталник, кој некогаш бил дел од капела, а денес е оформен како мала црквичка. На јужниот излез од внатрешноста на храмот се насликани светиот великомаченик Димитрија и света Петка.
Името на црквата „Свети Димитрија“ се поврзува со длабока средновековна традиција, а нејзиното постоење низ вековите е сведоштво за духовната издржливост на Скопје и на македонскиот народ. И покрај бројните реновирања, поправки, природни катастрофи, воени и политички премрежиња, храмот опстанал до денес.
Црквата „Свети Димитрија“ и денес е место на молитва, почит и духовна утеха, посетувана од голем број верници. Таа не е само архитектонски и уметнички споменик, туку жив сведок на македонската црковна, културна и историска меморија.
