На само два километри јужно од Велес, на самиот излез од градот, се наоѓа еден од најзначајните православни храмови во овој крај – манастирот „Свети Димитрија“. Опкружен со прекрасна природа и богат со историски сведоштва, овој манастир претставува духовен и културен бисер на Македонија.
Според историските извори и сведоштвата на патеписци, историчари и археолози, храмот потекнува од XIV век. Се смета дека тогаш бил обновен и проширен врз темели на постар христијански храм кој постоел на истото место. Во тоа време манастирот служел и како градска црква за верските потреби на велешани.
Судбината на манастирот била тесно поврзана со бурните историски настани што ја зафатиле Македонија. По битката кај Марица во 1371 година и освојувањето на Велес од страна на османлискиот војсководец Тимурташ-паша во 1385 година, градот бил бомбардиран, а манастирот бил урнат и затрупан. Речиси пет века останал под земја и со текот на времето бил заборавен од локалното население.
Повторното откривање на манастирот во 1855 година е поврзано со необична легенда. Според преданието, велешанецот Петре Здравев, кој работел во воденица на брегот на Вардар, повеќепати го сонувал Свети Димитрија. Светецот му се јавувал и му порачувал да ги извести градските власти дека на тоа место се наоѓа затрупан храм кој треба повторно да биде откопан. Благодарение на неговата упорност, започнало откопувањето и обновата на манастирот. Денес неговиот гроб се наоѓа на самиот влез во манастирскиот комплекс.
При обновата, зографските работи ги извршил познатиот мајстор Хаџи Коста Крстев. Храмот е изграден од делкан камен и тули, со што е постигнат впечатлив полихромен изглед. Црквата е еднокорабна базилика со тристрана апсида на источната страна, додека на западната страна се наоѓа нартекс над кој се издигнува камбанарија.
Фасадите се украсени со разновидни орнаменти – шаховски полиња, меандри и запчести украси од тули. Апсидата е расчленета со ниши и аркади, а прозорците и влезовите се изведени во полукружна форма, што му дава посебна архитектонска вредност на храмот.
По Втората светска војна, манастирските објекти биле користени како конаци и помошни простории. Во дворот постоеле повеќе згради во кои се сместувале посетителите и добитокот што доаѓал за време на големите верски собири и празници.
Особено значаен ден за Велес е празникот Источен Петок – Балаклија, кој се слави првиот петок по Велигден и е посветен на Пресвета Богородица. Во манастирот се чува една од најстарите икони на Богородица во овој крај. На тој ден илјадници верници доаѓаат да запалат свеќа, да се помолат за здравје и да ги посетат и другите велешки светилишта како црквите „Св. Јован“, „Св. Никола“ и други свети места.
Манастирот „Свети Димитрија“ денес претставува сведок на вековната духовна традиција на Велес и Македонија. Неговата богата историја, архитектонска убавина и мирната атмосфера привлекуваат бројни посетители и поклоници. Секој што ќе го посети може да почувствува дел од духовното наследство на македонскиот народ, да запали свеќа за здравје и да пронајде момент на внатрешен мир и молитва.
