Во народното верување Свети Илија е господар на летните грмотевици, молњите и дождовите, а Илинден во македонската народна свест е истовремено голем христијански и национален празник.
Македонската православна црква – Охридска архиепископија на 2 август, односно на 20 јули според стариот календар, го празнува Светиот пророк Илија – Илинден.
Свети Илија е еден од најголемите старозаветни пророци, познат како боговидец, чудотворец и ревносен бранител на верата во единствениот Бог. Потекнувал од градот Тесвит, поради што во Светото писмо е наречен Илија Тесвиќанец.
Живеел во времето на израилскиот цар Ахав, кога меѓу народот се ширело идолопоклонството. Со непоколеблива вера и голема храброст, пророкот се спротивставил на царот Ахав и на царицата Језавела, повикувајќи го народот да се откаже од лажните богови и повторно да се врати кон вистинската вера.
Небото се затвора и повторно се отвора
Според библиското предание, по зборовите на пророкот Илија настапила голема суша. Небото останало затворено, а дождот не паѓал сè додека пророкот повторно не се помолил на Бога.
На планината Кармил, пред собраниот народ, Свети Илија ја посведочил силата на вистинскиот Бог. По неговата молитва, од небото се спуштил оган и ја запалил принесената жртва. Потоа пророкот повторно се помолил и по долгата суша земјата била напоена со обилен дожд.
Токму поради овие настани, Свети Илија во народната традиција е претставен како силен и огнен светец, кој има власт над природните стихии.
Пророк кој пали и гаси на небото и земјата
Во македонското народно верување Свети Илија се смета за небесен клучар кој го отклучува и го заклучува небото, го пушта или го запира дождот и управува со летните грмотевици.
Народот верувал дека кога грми, Свети Илија минува по небото со својата огнена кола, а молњите се знаци на неговата небесна сила. Затоа празникот се празнувал со голема почит, а луѓето се воздржувале од тешка работа, плашејќи се од неговиот гром и од ненадејните летни невремиња.
Во народната свест Свети Илија не е само строг, туку и праведен заштитник. Тој ја казнува неправдата, но истовремено им носи дожд, плодност и благослов на нивите, лозјата и стадата.
Огнениот пророк вознесен на небото
Според библиското предание, Свети Илија не ја завршил својата земна служба на вообичаен начин, туку бил вознесен жив на небото во огнена кола со огнени коњи. Неговиот ученик, пророкот Елисеј, бил сведок на чудесното вознесение и ја примил наметката на својот учител како знак дека ја наследува неговата пророчка служба.
Огнената кола, громовите и небесниот пламен станале најпрепознатливите обележја на Свети Илија во христијанската уметност и во народното предание.
Заштитник на македонските еснафи
Познатиот македонски собирач на народни умотворби Кузман Шапкарев, кој оставил богати записи за обичаите и верувањата на македонскиот народ, забележал дека на 20 јули според стариот календар празнувале кожуварскиот, самарџискиот и ѓерамидџискиот еснаф.
Со неработењето и заедничкото празнување, мајсторите му оддавале почит на својот небесен покровител и барале заштита за себе, за своите семејства и за својот занает.
Низ Македонија многу храмови, манастири и параклиси го носат името на Свети Илија. Илинден е селска или храмова слава во бројни места, каде што верниците се собираат на света литургија, принесуваат дарови и организираат народни собири.
Илинден – празник на верата и македонската борба
Големиот македонски празник Илинден во својата основа го има споменот на Светиот пророк Илија. Но во свеста на македонскиот народ неговото значење е неразделно поврзано и со славното Илинденско востание од 1903 година, со Крушевската Република и со вековната борба за слобода и сопствена држава.
Не случајно македонските револуционери го избрале токму Илинден за почеток на востанието. Празникот веќе бил длабоко вкоренет во народната душа како симбол на верата, силата, правдата и непокорот.
На Илинден 1944 година, со одржувањето на Првото заседание на АСНОМ, бил поставен темелот на современата македонска државност. Така, во еден ист празник се соединиле духовната традиција, револуционерната борба и државотворниот стремеж на македонскиот народ.
Свети Илија е огнениот чувар на верата, а Илинден е огнениот симбол на Македонија. Тоа е денот кога се поклонуваме пред светецот и пред жртвата на илинденците и асномците, кои со вера, храброст и саможртва го осветлија патот кон слободата.
Нека е честит и вековит Илинден! Нека Светиот пророк Илија ги чува Македонија и македонскиот народ, каде и да се!
