Македонски легенди

Питу Гули – легендарниот војвода и херој од Мечкин Камен

Питу Гули е роден во 1865 година во Крушево, а загинал на 12 август 1903 година на Мечкин Камен.

Тој бил македонски револуционер, член и војвода на Тајната македонско-одринска револуционерна организација и еден од најистакнатите учесници во Илинденското востание. Со својата храброст и подготвеност да се жртвува за слободата на Македонија станал легендарен јунак, опеан во македонските народни песни и во државната химна.

Питу Гули израснал во сиромашно крушевско семејство. Рано останал без татко, поради што уште како дете морал да работи и да помага во издржувањето на семејството.

Како и многумина млади луѓе од Крушево, заминал на печалба во Софија. Во градот тогаш престојувале голем број Македонци кои ја напуштиле родната земја поради сиромаштија, политички прогон или учество во револуционерното движење. Во таа средина Питу Гули стапил во контакт со македонските револуционерни кругови и се определил за вооружена борба.

Во 1885 година, на околу дваесетгодишна возраст, се приклучил кон четата предводена од Адам Калмиков, која се обидела да навлезе во Македонија. По судирите со османлиските сили четата била разбиена, а Питу Гули бил заробен во близина на Демир Капија.

Бил одведен во Солун, каде што му било судено за учество во вооружена чета. Потоа бил осуден и испратен на заточение во Дијарбекир, во Мала Азија, каде што поминал околу седум години. Тешкото заточеништво не го поколебало, туку уште повеќе ја зацврстило неговата решеност да продолжи да се бори.

По издржувањето на казната, околу 1894 година се вратил во Крушево. Отворил мало кафеанче во месноста Ќошкот, кај Влашка Корија, кое набргу станало собиралиште и засолниште за луѓето вклучени во македонското револуционерно движење. Таму се пренесувале пораки, се одржувале тајни средби и се засолнувале организациски дејци и четници.

Неговото кафеанче станало јатак на организациската чета на војводата Дуко Тасев, со кого Питу се познавал од времето на заточеништвото. Преку овие врски тој целосно се вклучил во Македонската револуционерна организација. Борбеното искуство, храброста и познавањето на народот му овозможиле да стане еден од најдоверливите револуционерни дејци во Крушевско.

Питу Гули бил оженет со Евгенија, со која имал четири деца – синовите Ташко, Никола и Стерју и ќерката Флора. Семејството живеело скромно и често се соочувало со немаштија, разделби и неизвесност поради неговата револуционерна дејност.

Во народното предание останала приказната дека за време на Крушевската Република неговата сопруга побарала малку брашно од резервите за нивните гладни деца. Питу одбил да земе од храната наменета за населението, нагласувајќи дека неговото семејство не смее да биде привилегирано.

Нему му се припишуваат зборовите: „Јас немам дом, немам жена, немам деца. Мојот дом е Македонија, мојата жена е пушката, а моите деца се патроните.“

Овие зборови биле израз на неговата револуционерна заклетва и решеноста да не ја злоупотреби положбата дури и кога неговите најблиски гладувале.

Околу 1900 година Питу Гули повторно заминал во Софија. Таму држел скромна гостилница, која станала собиралиште на македонски печалбари, емигранти и револуционери.

По Солунскиот конгрес на ТМОРО во јануари 1903 година започнале забрзани подготовки за востание. Се набавувало оружје, се собирале доброволци и се организирале чети за преминување во Македонија.

Во март 1903 година Питу Гули тргнал кон Крушевско како војвода на сопствена чета. Според одделни податоци, таа првично броела 12–13 борци. Во некрологот објавен по неговото загинување во весникот „Автономна Македонија“ се пренесени неговите проштални зборови: „Збогум, ова може да е последно. Јас одам онаму каде што ме вика долгот.“

По враќањето бил вклучен во војводското тело на Крушевскиот востанички реон. Ги обиколувал селата, собирал оружје и муниција, воспоставувал врски со комитетите и обучувал идни востаници.

Според сведоштвата, Питу Гули раководел со таен логор во Биринската Корија. Таму идните борци учеле да ракуваат со оружје, да стрелаат, да маршираат и организирано да дејствуваат во борбени услови. Од нив барал строга дисциплина и не дозволувал насилство врз населението или присвојување народен имот.

Со подготовките е поврзана и легендата за крушевското востаничко знаме. Наместо „Слобода или смрт“, на него било извезено „Смрт или слобода“. Според преданието, Питу Гули рекол дека тоа можеби е претскажување оти ќе загине во борбата за ослободувањето на Крушево.

На 2 август 1903 година започнало Илинденското востание. Питу Гули командувал со најбројниот крушевски востанички одред, во кој биле вклучени неколку стотици востаници и припадници на селската милиција.

Неговиот одред ги обезбедувал приодите кон Крушево од правецот на Острилци, Бирино и Трстеник. Борците под негова команда учествувале во нападот врз османлиските позиции и во ослободувањето на градот.

По ослободувањето биле создадени органите на востаничката власт на Крушевската Република, а неговите борци учествувале во обезбедувањето на градот.

Слободата на Крушево траела кратко. Османлиската власт испратила многубројна и добро вооружена војска за да го задуши востанието.

Кога пристигнал ултиматумот од Бахтијар-паша, дел од раководителите предложиле организирано повлекување за да се зачуваат борците и населението. Питу Гули бил против напуштањето на градот. Нему му се припишуваат зборовите: „Кога бевме мажи градот да го преземеме со крв, тогаш треба да бидеме мажи и да го браниме.“

Пред заминувањето на последните положби ги ослободил од заклетвата борците кои немале соодветно оружје. Не сакал да ги поведе во сигурна и бескорисна смрт. Со најрешителните востаници ги зазел положбите на Мечкин Камен.

На 12 август 1903 година востаниците на Питу Гули биле нападнати од далеку побројните и подобро вооружени османлиски сили. Борбата траела со часови. Востаниците одбиле повеќе напади, но постепено останувале без муниција и биле затворени во обрач.

Питу Гули продолжил да се бори и откако неговата пушка била оштетена. Приквечер бил погоден во градите и паднал меѓу своите соборци. Со неговото загинување завршила една од најтрагичните и најславните битки на Илинденското востание.

По задушувањето на востанието починала и неговата сопруга Евгенија, а четирите деца останале сираци. Дел од нив растеле во сиропиталиштето во Битола. Ќерката Флора починала млада, додека синовите Ташко, Никола и Стерју останале поврзани со бурните настани и борбите за Македонија.

По смртта на Питу Гули, историските сведоштва и народните преданија се испреплетувале. Народот го опеал како херојот од Мечкин Камен, а неговото име станало симбол на непокорот, чесноста и саможртвата.

Легендите можеби не го зачувале секој негов збор во изворната форма, но ја пренесуваат суштината на неговиот карактер – Питу Гули го избрал долгот пред личната сигурност, народот пред сопствената корист и Македонија пред животот.

Најново од: Македонски легенди

Романската монахиња Херувима (Светлана Михаела Танаса загина за вистината

Романската монахиња Херувима (Светлана Михаела Танаса, 1969–1998) студирала класични јазици во Јаши и ги проучувала делата на свети Јован Златоуст. Се упокоила на 8 ноември 1998 година, на 29-годишна возраст, и била погребана во манастирот Петру Вода во Романија. Во 1995 година добила стипендија од Фондацијата „Сорос“ за магистерски студии по средновековна историја на Централноевропскиот […]

Тома Прошев

Тома Прошев е роден на 10 ноември 1931 година во Скопје, а починал на 12 септември 1996 година на хрватскиот остров Зларин. Тома Прошев е Македонски композитор, диригент и музиколог, еден од најистакнатите автори на македонската современа музика и меѓу првите композитори што внеле нов звук во македонското музичко творештво. Гимназија завршил во родниот град. […]

Никола Беровски – големиот учител на Македонците во Албанија

Никола Беровски е роден во 1923 година во Битола, а починал во 1993 година во Тирана, Албанија. Има луѓе чие дело продолжува да живее во генерациите што ги описмениле, во книгите што ги оставиле и во јазикот што помогнале да се зачува. Меѓу нив е Никола Беровски, македонскиот учител, учебникар и преведувач кој својот работен […]

Бранко Гапо – великан на македонската кинематографија

Бранко Гапо (5 ноември 1931 – 18 ноември 2008) е еден од најзначајните македонски режисери. Со своето богато филмско творештво, како и со работата во театарот, телевизијата и радиото, оставил длабока трага во македонската култура. Роден е како Бранко Ивановски на 5 ноември 1931 година во Тетово. Неговата љубов кон филмот се развила уште во […]

Владо Черноземски – живот меѓу револуционерното подземје и Марсејскиот атентат

Владо Черноземски е роден на 19 октомври 1897 година во селото Каменица, денес дел од Велинград, Бугарија, Владо Черноземски загинал на 9 октомври 1934 година во Марсеј, Франција. Неговото вистинско име било Величко Димитров Керин. Како член на ВМРО, најнапред во времето на Тодор Александров, а потоа во организацијата предводена од Иван Михајлов, останал запаметен […]

Јордан Костадинов – борец за националните права на Македонците во Пиринска Македонија

Јордан Костадинов (9 ноември 1932 – 23 август 2019) бил борец за националните права на Македонците во Пиринскиот дел на Македонија, политички затвореник и еден од основачите и претседател на ОМО „Илинден“. Поради своето дејствување, двапати бил затворан од бугарските власти. Јордан Костадинов Иванов е роден на 9 ноември 1932 година во селото Белица, преименувано […]

Антон Лазов Јанев – Ќосето

Антон Лазов Јанев (25. XII. 1854 – 10. IX. 1953) е македонски револуционер, деец на ТМОРО/ВМОРО. Познат како Андон Ќосето или Андон Велешанецот, од 1896 година бил борец во четите на Михаил А. Попето, Јане Сандански, Христо Чернопеев и други, а потоа формирал своја чета. Во 1897 година учествувал во пленувањето на струмичкиот Назлим-беј, потоа […]

Мито Алексовски Клавчов – Македонецот што цел живот ги носеше Шештево и Македонија во срцето

Мито Алексовски Клавчов е роден во 1937 година во селото Шештево, Костурско, во Егејскиот дел на Македонија, а починал на 19 август 2018 година во Полска, на 81-годишна возраст. Мито Алексовски Клавчов бил долгогодишен претседател на Здружението на Македонците од Егејскиот дел на Македонија во Полска и сведок на трагедијата на децата бегалци. Животот на […]

To top