Македонска Нација
Пораката на премиерот Христијан Мицкоски дека „нема да има уставни измени без гаранции“ не е само моментален политички став на една влада. Таа претставува обид да се постави јасна црвена линија што треба да остане како политички принцип и аманет за идните генерации, но и за сите што ќе ја водат Македонија.
Оваа позиција отвора суштинско прашање: дали Македонија конечно учи од сопственото искуство или повторно ќе влезе во процес без јасен крај, во кој секој нов чекор носи нови услови, нови барања и нови отстапки?
Во изминатите години државата направи сериозни компромиси во име на европската перспектива. Промената на името, договорите со соседите и прифаќањето на тешки политички отстапки беа претставувани од Заев и Филипче како билет кон Европската Унија. Но наместо јасна цел и извесен крај, Македонија се соочи со нови блокади, нови условувања и продолжена неизвесност.
Токму од таа реалност произлегува ставот дека без цврсти, писмени и недвосмислени гаранции, секој нов чекор може да значи повторно отворање на прашања што одамна требаше да бидат затворени.
Ставот на Мицкоски е јасен: идентитетот не смее да биде предмет на преговори. Но оваа порака оди и чекор понатаму. Таа не е само политичка изјава за денес, туку обид да се создаде долгорочна државна и партиска доктрина: без гаранции – нема отстапки.
Тоа значи вградување на принцип што треба да обезбеди континуитет во македонската политика, нешто што досега премногу често недостасувало.
Од другата страна, СДС европската интеграција ја гледа како процес што подразбира флексибилност, компромис и адаптација. Но токму тука се судираат двата концепта. Едниот верува дека компромисите се средство за напредок, а другиот предупредува дека компромисите имаат граница по која почнува разградување на националните позиции. За СДС тоа е прагматизам; за ВМРО-ДПМНЕ – ризик од постепено губење на идентитетските темели.
Клучното прашање не е дали Македонија треба да биде дел од Европската Унија. Околу тоа постои широк општествен консензус. Вистинската дилема е под кои услови ќе се случи тоа.
Ако европскиот процес значи постојано редефинирање на македонските идентитетски прашања, тогаш логично се поставува прашањето: дали тоа е пат кон членство или пат без крај?
Во тој контекст, барањето за гаранции и реципроцитет, особено во однос на правата на македонската заедница кај источниот сосед, претставува обид да се промени досегашната логика на процесот. Тоа е обид Македонија да не биде само страна што исполнува, туку држава што поставува принципи, бара еднаков третман и брани сопствено достоинство.
Најсилната политичка порака, сепак, лежи во најавата дека оваа политика ќе се пренесе на идните генерации. Тоа значи дека прашањето за уставните измени повеќе не смее да биде предмет на лесни политички пресврти по избори, ниту на дневнополитички калкулации.
Напротив, се создава континуитет. А токму континуитетот е она што македонската политика ретко го имала, но без што нема силна дипломатија, нема стабилна државна позиција и нема сигурна иднина.
Пораката „нема уставни измени без гаранции“ затоа не е само став на еден премиер. Таа станува црвена линија што треба да ја дефинира иднината на Македонија.
Тоа е порака, принцип и аманет за идните генерации: Македонија може да оди напред, но не по цена на сопствениот идентитет, достоинство и историска вистина.