Во текот на Првата светска војна од Охрид биле изнесени значајни црковни старини, ракописи и богослужбени предмети. Меѓу нив се споменуваат митрата на охридските архиепископи и архијерејскиот жезол.
По Букурешкиот мировен договор од 1913 година, Македонија била поделена меѓу соседните држави, а Вардарскиот дел потпаднал под власта на Кралството Србија. Само две години подоцна, во октомври 1915 година, Бугарија влегла во Првата светска војна и, заедно со германските и австроунгарските сили, учествувала во офанзивата против Србија.
Српската војска била принудена да се повлекува преку Косово, Црна Гора и Албанија, додека бугарските единици навлегле во најголемиот дел од Вардарска Македонија. Во Охрид бил воспоставен бугарски воен и црковен поредок, кој траел до крајот на војната во 1918 година.
Изнесување на македонското црковно наследство
Во текот на бугарската окупација од Македонија биле изнесувани вредни црковни и културно-историски предмети. Меѓу нив имало стари ракописи, црковни книги, икони, архијерејски одежди, богослужбени предмети и други старини, кои со векови се чувале во македонските храмови и манастири.
Особено бил погоден Охрид – древното духовно средиште на Македонија и седиштето на Охридска архиепископија. Дел од изнесеното наследство подоцна завршило во музеи, библиотеки и црковни ризници во Бугарија.
Меѓу најпознатите предмети се споменува раскошната митра на охридските архиепископи, која во јавноста се среќава и под називот „митрата на Свети Климент“. Таа денес се наоѓа во Софија, а е изработена од злато и сребро и украсена со скапоцени камења.
Покрај неа, во повеќе записи и јавни сведоштва се споменува и архијерејски жезол поврзан со охридската црковна традиција. Според распространетите податоци, жезолот денес се чува во манастирот „Зограф“ на Света Гора.
Охриѓаните се обиделе да ги спасат реликвиите
Откако станало јасно дека се трага по вредните црковни предмети, дел од охриѓаните се организирале и се обиделе да ги заштитат. Реликвиите биле преместувани и сокривани во цркви, приватни куќи и на други тајни места.
Следувале претреси и притисоци врз населението. Според преданијата, некои луѓе не успеале да ги издржат заканите и ги откриле местата на кои биле скриени дел од старините. Токму во овој дел од приказната се појавува и името на семејството Филипче.
Во дел од охридските преданија, како и во понови новинарски и политички написи, се тврди дека лице од семејството Филипче ја открило локацијата на која биле скриени митрата и жезолот, со што овозможило тие да им бидат предадени на тогашните бугарски црковни власти.
Наследство што треба да ѝ се врати на Македонија
Денес дел од овие предмети се чуваат надвор од Македонија, додека нивното потекло, патот по кој биле однесени и можноста за нивно враќање сè уште не се целосно истражени и јавно документирани.
Потребно е македонските научни, црковни и државни институции систематски да ги истражат музејските и архивските фондови во странство, да изработат регистар на изнесеното наследство и да поведат постапки за негово враќање. Во најмала рака, неопходно е да се обезбедат целосна документација и достапни дигитални копии од ракописите и другите старини.
Митрата на охридските архиепископи, жезолот и останатите црковни реликвии не се само вредни музејски предмети. Тие се сведоштва за вековната духовна, просветна и културна традиција на Охрид и на Македонија.
Реликвиите однесени од Македонија, кои денес се чуваат во бугарскиот музеј, се претставени во поставката насловена: „Сакралниот простор на религиозната култура и народната уметност во бугарските земји од XV до XIX век“.
