Гордана Димовска
Историските судбини на Македонија и на Абориџините (првите народи на Австралија) припаѓаат на два целосно различни контексти — европскиот геополитички и глобалниот колонијален контекст. Сепак, анализирано од аспект на социологијата и филозофијата на историјата, меѓу нив постојат силни паралели во механизмите на страдање, обидите за асимилација и борбата за самобитност.
Македонија: По Балканските војни и Букурешкиот договор во 1913 година, географска Македонија беше грубо поделена помеѓу соседните држави (Грција, Србија, Бугарија и подоцна мал дел во Албанија) без согласност на локалното население.
Абориџините: Британските колонизатори ја прогласија Австралија за “Terra Nullius” (ничија земја), со што законски и физички им ја одзедоа вековната татковина.
Државно контролирана асимилација и денационализација: Двата народи биле подложени на систематски обиди за бришење на нивниот идентитет. Во егејскиот дел на Македонија под грчка власт и вардарскиот под српска власт (помеѓу двете светски војни), македонскиот јазик беше забрануван, а презимињата на луѓето насилно менувани. Слично, Абориџините со децении беа принудувани да го отфрлат својот јазик, култура и обичаи за да се сообразат со „белото“ општество.
Македонија: За време на Граѓанската војна во Грција (1946–1949), илјадници македонски деца (познати како Децата бегалци) беа присилно или евакуациски одвоени од своите семејства и испратени во Источна Европа, при што на многу од нив подоцна им беше забрането да се вратат во родните домови.
Абориџините: Феноменот познат како „Украдените генерации“ (Stolen Generations) претставува владина политика на Австралија (од 1910-тите до 1970-тите) со која десетици илјади абориџински деца беа насилно одземани од мајките за да бидат израснати во домови или бели семејства со цел „да се избрише црната раса“
Правото на самоопределување и именување: Двата народи водеа и сè уште водат битки за тоа кој има право да го дефинира нивниот идентитет. Македонците се соочуваа со негирање на името, јазикот и историјата од соседите, додека Абориџините со векови беа третирани како граѓани од втор ред на сопствената земја.
Судбините им се многу слични на емотивно, човечко и социолошко ниво — болката од одземената татковина, забранетиот мајчин јазик, прекрстените предци и насилно одземените деца се речиси идентични историски лузни.
Сепак, суштинската разлика е во крајниот исход: Македонците, и покрај распарчувањето, успеаја да сочуваат и кодифицираат своја посебна државност во еден дел од својата етничка територија, додека Абориџините останаа малцинство во сопствената земја, борејќи се против системските последици од колонијалниот геноцид.
Во денешно време, во 2026 година, состојбата на Абориџините (Првите народи) во Австралија е дефинирана со социјална поларизација: од една страна, постои зголемена економска независност и историски правни победи, а од друга страна, длабоки системски кризи во секојдневниот живот.
Политичката клима е сè уште под силно влијание на неуспешниот референдум од крајот на 2023 година за уставно признавање на т.н. „Глас во парламентот“ (Voice to Parliament), што доведе до политичка стагнација на сојузно ниво.
Историски отштети за земјиште: Оваа година, Сојузниот суд на Австралија ја пресуди најголемата компензација за домородно право на земја (Native Title) во историјата на земјата. Рударскиот гигант Fortescue беше приморан да им плати 150,1 милиони австралиски долари на народот Јинџибарни за ископување железна руда на нивната традиционална земја без согласност.
Раст на абориџинскиот бизнис сектор: Денес во Австралија успешно работат над 12.500 компании во сопственост на Абориџини. Од јули 2026 година стапуваат на сила нови реформи во Владината политика за набавки, со кои се бара бизнисите да бидат најмалку 51% во сопственост на Првите народи за да добијат државни договори, што дополнително го стимулира нивното економско осамостојување.
Договори на државно ниво (Treaty): Иако процесот на федерално ниво е закочен, сојузните држави како Викторија независно водат преговори за договори со традиционалните сопственици на земјата преку т.н. Treaty Authority.
Социјални и здравствени предизвици (Кризата „Closing the Gap“)
Стратегијата на австралиската влада за надминување на социјалните разлики, позната како „Затворање на јазот“ (Closing the Gap), во 2026 година покажува мешани резултати:
Дигитална инклузија: 2026 година беше поставена како краен рок Абориџините да имаат еднаков пристап до интернет и технологија како и останатите Австралиеци, па затоа владата годинава инвестира во бесплатен Wi-Fi во 50 оддалечени заедници.
Исхрана и здравје во заедниците: Новите истражувања од почетокот на годинава покажуваат сериозна криза со сигурноста на храната — дури околу 40% од возрасните Абориџини во руралните средини немаат постојан пристап до здрава и хранлива храна, а се соочуваат и со бариери за пристап до чиста вода за пиење. Затоа, федералниот буџет за 2026 година алоцираше милионски средства за субвенционирање на цените на храната во нивните населби.
Животен век: Јазот во очекуваниот животен век сè уште не е затворен. Абориџините во просек живеат 7-8 години пократко од неавтохтоното население на Австралија.
Системски расизам и правосудство (Најголемите проблеми)
Огромна стапка на затвореници: Ова останува најголемата лузна на австралиското општество. Абориџините сочинуваат околу 3.8% од вкупното население, но тие се дури 13 до 14 пати повеќе застапени во затворите во споредба со останатите граѓани (во некои држави како Нов Јужен Велс, тие сочинуваат над 30% од возрасните затвореници и половина од младинските притвори).
Криза во детската заштита: Лидерите на заедниците во 2026 година алармираат за зголемување на стапките на одземање на абориџински деца од нивните семејства од страна на социјалните служби, што буди трауматични сеќавања на „Украдените генерации“. Стапките на малолетнички притвор исто така бележат раст.
Политички поделби: Во март 2026 година беше отворена официјална парламентарна истрага за расизмот и насилството насочено кон домородното население, поттикнато од порастот на говорот на омраза по референдумот.
Историско соочување со вистината (Truth-Telling)
Во септември 2026 година, реномираното научно списание Nature Human Behaviour објави револуционерна студија. Новите математички модели докажаа дека австралиската популација пред колонизацијата изнесувала околу 2,2 милиони луѓе, а не 250.000 како што тврдеше британската историја. Студијата потврди дека со колонизацијата (преку масакри, систематско насилство и донесени болести) населението било десеткувано за катастрофални 93% до 1861 година. Ова научно откритие во 2026 година дава огромен поттик за процесот на „кажување на вистината“ во државата.
