Македонски легенди

Божин Проданов

Божин Проданов (12 декември 1871 – ?) е македонски револуционер, учител и деец на Македонската револуционерна организација. Бил активен член на Организацијата во Егејскиот дел на Македонија, а од 1907 година се наоѓал на чело на Солунскиот окружен комитет. По емигрирањето во Бугарија дејствувал меѓу македонската прогресивна емиграција и решително се залагал за остварување на македонската национална кауза.

Божин Димитров Проданов е роден на 12 декември 1871 година во солунското село Ватилак. Работел како егзархиски учител во Солун, каде што се вклучил во Македонската револуционерна организација (МРО). Подоцна станал член на нејзиниот градски комитет во Солун.

Во 1906 година не бил откриен за време на Мацановата афера, кога османлиските власти пронашле писмо со податоци за истакнати дејци на МРО од Солун и од околните градови. Од 1907 година се наоѓал на чело на Солунскиот окружен комитет.

По избувнувањето на Балканската војна, Проданов доброволно се пријавил во Македонско-одринското ополчение и бил дел од Здружената партизанска чета.

Проданов им останал верен на заветите на првоапостолите на македонската револуција. По емигрирањето во Бугарија, во периодот меѓу двете светски војни, бил активен меѓу македонската прогресивна емиграција. Учествувал и во политичкиот живот на земјата, храбро бранејќи ја македонската кауза и интересите и идеалите на македонската емиграција.

Станал член на Работничката партија, а на изборите во 1938 година, како кандидат на Народниот фронт, бил избран за пратеник во XXIV редовно Народно собрание од Шестата софиска градска изборна единица – Јучбунар.

Проданов пишувал статии за македонската револуционерна борба и се обраќал до бугарската и до меѓународната јавност, барајќи праведно решавање на македонското прашање.

Во 1938 година, по повод годишнината од убиството на Гоце Делчев во Баница, бил подготвен посебен весник посветен на македонскиот револуционер. Во него требало да бидат објавени документи, значајни сведоштва и спомени од луѓе што го познавале Делчев или соработувале со него. Меѓу подготвените прилози бил и текстот „Гоце и народната борба“ од Божин Проданов.

Бидејќи во весникот се зборувало за македонската нација и за македонскиот народ, бугарската цензура го забранила неговото печатење. Единствениот оригинален отпечаток бил спасен од Димитар (Митко) Зафировски.

По тој повод, во мај 1938 година, Проданов му упатил пратеничко прашање на бугарскиот министер за внатрешни работи и народно здравје, преку претседателот на XXIV редовно Народно собрание. Во него, меѓу другото, се вели:

„Војните, кои во блиското минато им донесоа толку несреќи на сите балкански народи, уште поголеми несреќи им донесоа на синовите на Македонија. Последните, поттикнувани од љубовта кон својата татковина и слободата, поттикнувани од стремежот за подобар живот и спокојство, за да можат спокојно да творат и да придонесат за општочовечката култура, со децении се бореа. Се бореа херојски, упорно. Дадоа десетици илјади жртви. Со потоци од крв се освети таа борба. Со десетици светци-херои се издигна таа. Наместо слобода, војните ѝ донесоа на Македонија поголемо ропство. Стотици илјади Македонци беа протерани од нивните родни огништа и прифатени од братскиот бугарски народ.

И покрај страшните доживувања, и покрај исходот толку несакан од синовите на Македонија, последните продолжуваат да ја љубат својата татковина, длабоко да ги почитуваат своите херојски борци од блиското минато, како светиња да ги слават своите херои. Тие бараат и имаат право јавно и слободно да ја изразуваат љубовта кон својата татковина, почитта кон своите херојски борби, кон народните херои и водачи. Една десетлетна традиција, во името на горното, им го оставила правото на слобода на здружување, на зборот, на собранието, преку кои ќе можат да се воспитуваат во горниот дух и да го поддржуваат идеалот во чие име ја пролеаја својата крв нашите браќа, нашите татковци, нашите синови…

Меѓутоа, од извесно време владата ни го одзеде тоа право. На Македонците им е одземено правото да имаат една општа организација, претставена од еден Национален комитет, слободно избран на конгресот на братствата. Одземено им е правото на младинска организација, преку која единствено младината би се запознала со нашето славно минато и неговите идеали, би ги запознала и засакала неговите херои, би се напојувала со љубов кон својата татковина. Се забранува секоја печатна активност, дури се забранува традиционалниот лист во чест на Гоце Делчев, се забранува речиси секоја јавна пројава, дури и празнувањето на Илинден, а животот на одделните братства е под строг карантин.“

Истата година Божин Проданов, Павел Шатев и Туше Деливанов ѝ се обратиле на светската јавност за положбата на македонскиот народ и за начинот на кој требало да се реши македонското прашање. Притоа истакнале дека Македонците биле насилно поделени, без да бидат прашани дали сакаат да се најдат под власта на една или на друга држава.

Како следбеник на идеите на Гоце Делчев, во јануари 1940 година Проданов му испратил писмо на д-р Влатко Мачек. Во него го поздравил потпишувањето на спогодбата од август 1939 година, со која тогашна Југославија требало да се преуреди врз основа на национална рамноправност и демократско управување.

Проданов изразил надеж дека овозможувањето и практичното спроведување на демократските права и слободи за сите народи ќе придонесат не само за обединување на народите во Југославија, туку и за зацврстување на процесот на сојузување на сите балкански народи.

Во јули 1945 година Божин Проданов бил избран за советник во раководството на Илинденската организација во Софија. Во тој период бил еден од најголемите поддржувачи на Народна Република Македонија во рамките на Федеративна Народна Република Југославија.

Илинденската организација го исполнила даденото ветување и посмртните останки на Гоце Делчев биле пренесени во Македонија. Поради својата лојалност кон македонската држава и поддршката што ѝ ја давал, Божин Проданов подоцна бил отстранет од Организацијата.

 

Најново од: Македонски легенди

Паисиј Хилендарски

Паисиј Хилендарски (1722–1773) бил православен монах и една од клучните фигури на бугарската национална преродба. Неговото најпознато дело, „Историја славјанобугарска“, завршено во 1762 година, се препишувало и се распространувало, поттикнувајќи интерес за историјата и за народниот идентитет. Паисиј е роден во 1722 година во Самоковската епархија, веројатно во Банско. Живеел во време на османлиска власт […]

Христо Чернопеев – војводата кој животот го врза за македонското револуционерно дело

Христо Чернопеев (16 јули 1869, Дерманци – 5 ноември 1915, Криволак) бил илинденски војвода и еден од истакнатите дејци на македонското револуционерно движење. Соработувал со Гоце Делчев и Јане Сандански, раководел со чети на Организацијата и учествувал во Илинденското востание. Неговото име е поврзано со повеќе значајни настани од револуционерната борба во Македонија. Чернопеев потекнувал […]

Благоја Деспотовски – Шовељ (1919–1941): Млад живот положен за слободата на Македонија

Борец на Првиот скопски партизански одред, кој на само 22 години загинал во борбата против бугарската фашистичка окупација. Благоја Деспотовски – Шовељ е роден во Дебар во 1919 година, а загинал на 7 октомври 1941 година во Скопје. Неговиот краток живот бил исполнет со работа, бунт против неправдата и решителност да се бори за слободата […]

Јосиф Јосифовски — Свештарот: Живот положен за слободата на Македонија

Роден на 2 август 1915 година во Гевгелија — загинал на 6 октомври 1943 година кај селото Кленоец, Кичевско. Јосиф Јосифовски — Свештарот е македонски револуционер, учесник во Народноослободителната борба и народен херој. Неговиот живот завршил на само 28 години, во борбите за одбрана на слободната територија во Западна Македонија. Роден во сиромашно семејство во […]

Маца Карбева

Маца Карбева – од борбата за правата на жените до АСНОМ Маца Карбева (20 август 1919, село Војница, Велешко – датумот на смртта не е утврден) била македонска првоборка, учесничка во Народноослободителната борба и делегатка на Првото заседание на АСНОМ. Нејзината дејност започнала во работничкото и женското движење во Велес, а продолжила во илегалната борба […]

Пеце Атанасовски – легендарниот гајдаџија кој го разнесе македонскиот звук низ светот

Пеце Атанасовски (Долнени, Прилепско, 1925 – Скопје, 14 септември 1996) е еден од најголемите македонски народни инструменталисти, легендарен гајдаџија и неуморен чувар и афирматор на македонската изворна музика. Со звукот на својата гајда ја претставувал Македонија на бројни сцени во земјата и во светот, оставајќи наследство што живее и денес. Во историјата на македонската народна […]

Арсениј Јовков – илинденецот кој се бореше за Македонија со пушка, перо и филм

Арсениј Јовков (25 март 1884, село Селци, Струшко – 14 септември 1924, Горна Џумаја, Пиринска Македонија) бил македонски револуционер, илинденец, поет, публицист, новинар и филмски автор. Неговиот живот бил нераскинливо поврзан со борбата за слобода на Македонија, а неговото име останува запишано и во македонската револуционерна историја и во почетоците на македонската кинематографија. Арсениј Јовков […]

Ибе Паликуќа – една од најмладите народни хероини од Македонија

Ибе Паликуќа (Дебар, 1927 – Шутово, Кичевско, 22 септември 1944) била учесничка во Народноослободителната војна во Македонија и една од најмладите жени од Македонија прогласени за народни херои на Југославија. Како борец и политички активист, својот живот го загубила на само 17-годишна возраст. Ибе Паликуќа е родена во 1927 година во Дебар, во албанско семејство. […]

To top