ДЕЛ ОД МОНОГРАФИЈАТА „ПАТОТ ДО ВРВОТ“ OД Д-Р ЛЕФТЕР МАНЧЕ
Од селото Диг со воз допатувавме во Будимпешта и нè сместија во една голема стара зграда на два ката, што се наоѓаше на левата страна од реката Дунав. Тука бевме сместени над двeсте деца, собрани и донесени од разни села од Егејска Македонија.
Во големите спални имаше по 30 до 40 деца во соба и немавме можност да си ги чуваме нашите лични предмети, така што ни стоеја под леглата, од каде што мене по неколку дена ми беа украдени.
Долу, во подрумот на зградата, секое попладне имаше топла вода, така што можевме да се тушираме. До зградата имаше и големо игралиште за фудбал, каде што по вечерата се шетавме и игравме.
Еден ден нè донесоа до еден мал стадион, каде што беа собрани младинци од многу држави, зашто тогаш се одржуваше првиот светски младински фестивал. За нас тоа беше голема радост, кога меѓу групите на стадионот се појави група облечена во партизански униформи на ДАГ. Преку микрофонот кажаа дека тоа се борци на ДАГ, кои дошле на фестивалот од слободната територија на Грција. Ние тогаш не знаевме дека тие борци се составени од ранети партизани кои се лекувале во Будимпешта и од повозрасни прогонети деца-бегалци.
За нас, на трибините, радоста беше огромна што повторно можеме да видиме партизани. Гледав дали меѓу нив има некој од моите браќа и сонував и јас да им се придружам и да заминам со нив да се борам против грчкиот фашизам.
На почетокот на септември 1949 година, прво нам ни дадоа униформа, специјално направена за децата коишто ќе учат да работат во фабрики. По нас, таква униформа им дадоа и на унгарските младинци. Од нашата група ги одделија нашите мајки (веќе реков, така ги нарекувавме одговорните жени и девојки кои беа задолжени да се грижат за групите деца).
Така, Тана Сугарчева и Вета Которенчева, кои беа повозрасни од нас, ги пратија да учат унгарски јазик и да се запишат подоцна на факултет, без да завршат четиригодишна гимназија. Подоцна, Вета заврши факултет и стана инжинер агроном.
Нас нè пратија да работиме по разни фабрики. Една група од околу 25 деца нè определија за фабриката „Ганз Хајо“, каде што се градеа бродовите на Советскиот Сојуз, како казна затоа што Унгарија учествувала во војната како сојузник на Хитлерова Германија.
Во „Ганз Хајо“ само јас и Спиро Кала бевме од нашето село; други три поголеми деца беа пратени да работат во фабриката „Ганз Маваг“, во која се правеа мотори за локомотиви. „Ганз Хајо“ беше сместена на левата страна на Дунав и таму одевме со трамвај. Многупати трамвајот беше полн и ние висевме на вратите.
Мене ме предложија кај еден унгарски техничар, да учам да станам машин-бравар, а другите деца беа распределени да станат електричари. Претпладне учевме на часовите унгарски јазик и физичко образование, што го изведувавме во една сала на фабриката, а попладне одевме да работиме во фабриката што беше сместена на брегот на Дунав.
Бродовите се градеа на вода. Тогаш и´ го напишав првото писмо на мајка Јана, фалејќи се дека работам и дека правиме бродови за тогашниот Советскиот Сојуз.
Храната во домот, кој го носеше името на генералниот секретар на Грчката комунистичка партија (КПГ) Захаријадис, беше доста добра и доволна. Дури носевме со нас храна во фабриките не само за нас, туку многупати и за Унгарците. Во тоа време, по Втората светска војна, Унгарија беше во многу тешка економска состојба.
Со Иљо Шабанов како ученици во 1950 година
Еден ден, во ноември 1949 год., нè построија и сите отидовме пешки до центарот на Будимпешта на прослава на пуштањето во употреба на новоизградениот мост Ланц хид, што значи мост на синџирот, повторно подигнат по уништувањето на стариот од Германците. Тој беше првиот мост, изграден во далечната 1848 година, кој го поврзува Будим со Пешта.
Архитект бил инженерот Кларк од Лондон. Од страна на Германците сите мостови на Будимпешта биле дигнати во воздух со динамит во ноември 1944 година, една сабота во 4 часот попладне.
Германците, како сојузници, без да им кажат на Унгарците, ги кренале во воздух мостовите во време кога голем број луѓе се движеле по нив. Тогаш многу народ паднал во Дунав, некои заедно со колите, автобусите или трамваите, при што многумина и загинале. Тоа го сториле Германците за да не може Црвената армија да влезе од Пешта во Будим.
Тие не знаеле дека Црвената армија го поминала Дунав уште во август истата година во Романија и дека веќе е на десната страна на Дунав, значи во Будим, и дека стигнала преку Белград, така што Германците биле заобиколени во тврдината на Будим, каде што страшни борби се воделе до февруари 1945 год.
Значи тогаш, при прославата околу повторното пуштање на мостот за сообраќај, видов колку голема е реката Дунав, иако Будим беше тотално разурнат во однос на Пешта. Од местото од каде што ние бевме собрани за прославата, се гледаше дека Будимпешта е сместена на идеално место покрај Дунав, почнувајќи од Германија, па сè до Романија. Будим е сместен на ридови со зеленило, а Пешта во рамнината.
До 1848 година, населението од Пешта со помош на мали бродови одело во Будим и тоа се сметало за место за одмор. Имињата на Будим и на Пешта се од словенско потекло. Пред тоа, Римјаните имале изградено мал град северно од Будим, а Дунав го дели градот на два дела: на Будим и на Пешта. Богатите вили се изградени во Будим. На средината на градот, на самиот Дунав, има еден голем остров кој се вика Маргарета
Продолжува
Пишува: СЛАВЕ КАТИН