Беломорска Македонија – крвава рана што никогаш не зараснува
Ова е живата вистина за нашиот народ во Беломорска Македонија – делот што по Балканските војни (1912–1913) и Букурешкиот договор ѝ беше отсечен и за првпат во историјата даден на Грција. Во видеото јасно и силно се нагласува клучниот факт: Грција никогаш пред 1913 година не окупирала ниту поседувала ниту еден дел од македонска земја. Македонија била под османлиска власт векови наназад, а грчката држава (која и самата била ослободена од Турците дури во 1829–1830 година) немала никаква историска или територијална врска со македонските предели пред Балканските војни.
После Илинденското востание започна жесток терор од сите страни: грчки андарти, албански башубозуци, српски четници и бугарски сили. Во меѓувреме се склучуваа тајни договори за поделба на Македонија меѓу Бугарија и Грција, како и меѓу Бугарија и Србија (вклучително Српско-бугарскиот договор од 1912 година со таен додаток за „спорна зона“). Овие договори ја подготвија трагедијата.
Дојдоа Балканските војни.
Во Втората балканска војна („брат меѓу брат“) сојузот се распадна, а со Букурешкиот договор од 10 август 1913 година Македонија беше распарчена: најголемиот дел (Беломорска/Егејска) ѝ припадна на Грција, Вардарскиот на Србија, Пиринскиот на Бугарија, а делови и на Албанија. Потоа следеа Првата и Втората светска војна, а со АСНОМ во 1944 година се ослободивме и создадовме своја држава – за жал, само еден дел од етничка Македонија.
Од 1913 година грчката држава започна систематска елинизација и етничко чистење. Македонскиот јазик беше забранет во училиштата, црквите и на јавни места. Повеќе од 300.000 Македонци беа присилно прекрстени со грчки имиња. Села беа преименувани, а секој што се осмелеше да каже „Македонец“ беше прогонуван, затворан или убиен. Во 1926 година, со посебен закон, сите македонски имиња и топоними беа присилно хеленизирани.
Но најстрашниот период дојде во Грчката граѓанска војна (1946–1949). Македонците од Беломорска Македонија масовно се приклучија во редовите на Демократската армија на Грција (ДАГ), барајќи национални права. Грчката влада, поддржана од Британија и Америка, одговори со невидена репресија:
21.000 Македонци загинале во борбите,
46 села во Беломорска Македонија целосно исчезнале од картата,
над 100.000 Македонци биле принудени да бегаат во Југославија и земјите од источниот блок.
Најтрагичниот дел од оваа голгота се ДЕЦАТА БЕГАЛЦИ.
Во пролетта 1948 година, за да ги спасат од американско-британско-грчкото бомбардирање, 28.000–32.000 македонски деца (претежно деца Македонци) биле евакуирани во Југославија, Полска, Романија, Чехословачка, Унгарија и СССР. Многу од нив никогаш повеќе не го виделе своето семејство.
Дедо Коле во ова видео е еден од тие гласови што Грција сакаше да ги замолчи засекогаш.
Оваа трагедија е детално документирана во многу книги од македонски автори и истражувачи: Христо Андоновски во „Вистината за Егејска Македонија“, Наум Пејов во „Македонците и Граѓанската војна во Грција“, Ристо Стефов и Славе Катин во „Дел од Историјата на Егејска Македонија“ и „Историја на македонскиот народ“, Мишо Китаноски и Ѓорѓи Доневски во „Деца бегалци од Егејска Македонија во Југославија“, Христијан Аџиоски во „Само птиците се враќаат назад“, Ташко Георгиевски во романите „Црно семе“, „Змиски ветер“, „Време на молчење“ и „Рамна земја“, како и Иван Чаповски, Петар Ширилов, Паскал Гилевски, Ката Мисиркова-Руменова и други.
Хуманата поддршка во Полска е опишана од Дионисиос Стурис во „Нов живот“.
Многу уметници го овековечија страдањето на Беломорска Македонија. Коле Манев (1941–2025), роден во Бапчор, Костурско, самиот прогонет како дете, целиот живот ја сликаше болката на егејските Македонци преку слики и филмови.
Трагедијата е документирана и во потресни документарци како полскиот филм „Македонецот“, серијалот „Егејска Македонија“, „Деца бегалци – Exodus of Children from Aegean Macedonia“, „Бегалците од Егејска Македонија“ и „Историјата на Децата Бегалци или Децата Прогонети“.
Денес Грција и понатаму официјално не признава постоење на македонско малцинство во Беломорска Македонија. Но вистината излегува на виделина – преку овие слики, сеќавањата, книгите, уметничките дела и документарците.
Секоја година во Македонија се одржуваат комеморативни средби и помени. Најголемите и најтрадиционалните се Семакедонските средби во село Трново кај Битола (во дворот на црквата „Успение на Пресвета Богородица“), организирани од Сојузот на здруженијата „МАКЕДОН“ и Светскиот Македонски Конгрес (СМК). Покрај нив се одржуваат и Светските средби на децата бегалци (првата во 1988 во Скопје, а последната шестата во 2023).
Оваа вистина не е „историја“.
Ова е наша крв.
Ова е наша земја.
Ова е наша иднина што ја браниме.
Беломорска Македонија не е заборавена.